به گزارش فرانما پنجاه‌ودومین نشست «شب‌های مستند» موزه سینما با محوریت بررسی زندگی و آثار زنده‌یاد خسرو سینایی برگزار شد. نشستی که با حضور علی لقمانی (مدیر فیلم‌برداری آثار سینایی) و امید نجوان (پژوهشگر و مستندساز) به گفت‌وگویی عمیق درباره شیوه فیلم‌سازی، نگاه پرتره‌پردازانه و بازیگوشی تکنیکال این هنرمند برجسته اختصاص داشت.
در این برنامه، مستند «عبور از نمی‌دانم…» ساخته خسرو سینایی با موضوع زندگی و آثار محمدابراهیم جعفری نمایش داده شد؛ اثری که به گفته حاضران، نمونه‌ای درخشان از فیلم پرتره در سینمای مستند ایران است.
سینایی و معنای فیلم پرتره؛ «تماشاگر باید شخصیت را لمس کند»
علی لقمانی در این نشست تأکید کرد که خسرو سینایی از معدود فیلم‌سازانی است که فیلم پرتره را به معنای واقعی کلمه می‌فهمید و اجرا می‌کرد. او گفت:
«سینایی نمی‌آید بگوید فلانی چه سالی متولد شد یا والدینش چه کسانی بودند؛ هدف فیلم پرتره این است که مخاطب شخصیت را لمس کند.»
لقمانی افزود که در آثار سینایی، شناخت شخصیت جایگزین اطلاعات بیوگرافیک می‌شود و همین نگاه باعث شده فیلم‌های پرتره او «خاصیت سینمایی» داشته باشند؛ ویژگی‌ای که به گفته او در بسیاری از فیلم‌های پرتره امروز از بین رفته است.
او همچنین به جمله همسر محمدابراهیم جعفری اشاره کرد که پس از دیدن فیلم گفته بود: «این دقیقاً خود محمد است!» به باور لقمانی، این جمله نشان می‌دهد که سینایی در رسیدن به هدف فیلم پرتره کاملاً موفق بوده است.
نجوان: بازیگوشی تکنیکال و ایده‌های فاصله‌گذارانه در آثار سینایی
امید نجوان، مستندساز، در این نشست گفت که آثار سینایی سرشار از بازیگوشی تکنیکال و ایده‌های فاصله‌گذارانه هستند؛ ویژگی‌هایی که در «عبور از نمی‌دانم…» نیز به‌وضوح دیده می‌شود.
او افزود:
«روحیه سینایی در فیلم‌هایش حضور دارد؛ همان بازیگوشی، همان نگاه شاعرانه و همان فاصله‌گذاری‌هایی که بعدها در آثار دیگرش مثل کوچه پاییز تکامل یافت.»
نجوان همچنین تأکید کرد که ورود دوربین‌های ویدئویی در اوایل دهه ۸۰ شمسی، امکان ثبت لحظاتی را فراهم کرد که پیش از آن ممکن نبود و سینایی از این امکانات به بهترین شکل بهره برد.
سیدی: بازیگوشی عجیب فیلم، آدم را شیفته می‌کند
فخرالدین سیدی، مجری نشست، تجربه تماشای این مستند را «شیفتگی» توصیف کرد و گفت:
«در چند روز گذشته بارها فیلم را دیدم؛ بازیگوشی عجیب و غریبی دارد که سینایی با امکانات دوربین ویدئویی خلق کرده است.»
او افزود که بسیاری از آثار سینایی پرتره‌اند و «همه غیرعادی و خاص» هستند.
لقمانی: سینایی روی تصویر «مَلمَلِ خیال» می‌انداخت
لقمانی در بخش دیگری از سخنانش گفت که سینایی در آثارش تنها به ثبت تصویر بسنده نمی‌کرد، بلکه «مَلمَلِ خیال» را روی تصویر می‌انداخت. عنصری که به گفته او، از زبان خود جعفری نیز نقل شده است.
او تأکید کرد که حتی در فیلم‌های سفارشی مانند «حاج مصورالملک» نیز سینایی این «ململ خیال» را حفظ می‌کرد و همین نگاه باعث شده آن فیلم به یکی از مهم‌ترین پرتره‌های تاریخ سینمای مستند تبدیل شود.
سارا جعفری: پدرم و سینایی مثل دو بچه بازیگوش بودند
سارا جعفری، دختر محمدابراهیم جعفری، در سخنان کوتاهی رابطه پدرش و سینایی را چنین توصیف کرد:
«آن دو مثل دو بچه بازیگوش بودند که با هم کلنجار می‌رفتند؛ همین باعث شد فیلم زیبا و روان ساخته شود.»
او همچنین چهار کتاب منتشرشده از آثار پدرش را معرفی کرد.
پایان نشست با پرسش‌های حاضران
این نشست با پرسش‌های مخاطبان درباره ابعاد مختلف زندگی و آثار خسرو سینایی به پایان رسید. هنرمندی که به گفته حاضران، فیلم پرتره را از سطح اطلاعات به سطح تجربه زیسته ارتقا داد.
نشست «شب‌های مستند»
.
Khosrow Sinai Gave Portrait Documentary Its True Meaning, Experts Say at Cinema Museum’s “Documentary Nights”
According to Faranema, the 52nd session of Documentary Nights at the Iran Cinema Museum focused on the life and works of Khosrow Sinai, featuring cinematographer Ali Loghmani and filmmaker Omid Najvan.
The session included a screening of Sinai’s documentary “Crossing the Unknown…”, centered on the life and art of Mohammad-Ebrahim Jafari. Speakers highlighted Sinai’s mastery of portrait documentary, his poetic cinematic approach, and his technical playfulness.
Loghmani emphasized that Sinai understood the essence of portrait filmmaking: “A portrait film should let the viewer feel the person, not list biographical facts.”
Najvan noted that Sinai’s films reflect his own spirit—playful, poetic, and technically inventive.
