به گزارش فرانما، اکبر زنجانپور، بازیگر و کارگردان باسابقه تئاتر، اجرای «جزیره» را تلاشی برای بیان اعتراض به رنج انسان و محدودیت‌های زندگی می‌داند. او می‌گوید این نمایش قرار نیست برای مخاطب نسخه بپیچد؛ بلکه می‌خواهد امکان مواجهه تماشاگر با مفهوم آزادی و زندان‌های پنهان زندگی را فراهم کند.
زنجانپور این روزها نمایش «جزیره» نوشته آثول فوگارد را در تالار چهارسو مجموعه تئاتر شهر روی صحنه دارد. او علاوه بر کارگردانی، همراه با سعید داخ در این نمایش بازی می‌کند؛ اثری دوپرسوناژه درباره دو زندانی که در تبعیدگاهی دورافتاده، نمایشی را تمرین می‌کنند.
این هنرمند در گفت‌وگویی درباره انتخاب متن، نگاه اجتماعی به تئاتر، وضعیت اقتصادی هنرهای نمایشی و تجربه شش دهه فعالیت حرفه‌ای سخن گفته است.
«جزیره»؛ از دغدغه‌ای قدیمی تا اجرای امروز
زنجانپور می‌گوید علاقه‌اش به اجرای «جزیره» به اواخر دهه ۱۳۵۰ بازمی‌گردد. او در آن سال‌ها نمایشنامه را خوانده و حتی برای مدت کوتاهی تمرین کرده بود، اما فرصت اجرای آن فراهم نشد.
به گفته او، انتخاب آثار نمایشی همیشه نتیجه مجموعه‌ای از شرایط و اتفاق‌هاست. زنجانپور پیش‌تر قصد داشت نمایشنامه «شاعرانگی» نوشته یوجین اونیل را اجرا کند، اما به دلیل فراهم‌نشدن سالن مناسب، پروژه به نتیجه نرسید. او سپس با نمایش «اکتینگ» به صحنه بازگشت و سرانجام فرصت اجرای «جزیره» را پیدا کرد.
این کارگردان، انتخاب متن را صرفاً تصمیمی هنری و جدا از شرایط اجتماعی نمی‌داند. او تأکید می‌کند که در تمام سال‌های فعالیتش، نیاز جامعه یکی از عوامل اصلی انتخاب آثار بوده است.
زندان فقط پشت میله‌ها نیست
یکی از محورهای اصلی نگاه زنجانپور به «جزیره»، مفهوم زندان درونی است. او معتقد است بازیگر برای درک رنج شخصیت نمایشی، باید ابتدا تجربه‌های محدودکننده زندگی خودش را بشناسد.
از نگاه او، بازیگر و شخصیت نمایشنامه در جریان تمرین به یکدیگر نزدیک می‌شوند و در نهایت، هویتی تازه روی صحنه شکل می‌گیرد. این شخصیت تازه باید بتواند با تجربه‌های درونی تماشاگر ارتباط برقرار کند.
زنجانپور می‌گوید زندان همیشه به معنای دیوار و میله نیست. ناکامی‌ها، فرصت‌های ازدست‌رفته و شرایطی که امکان انتخاب را از انسان می‌گیرند، می‌توانند او را در موقعیتی محدودکننده قرار دهند.
او همچنین به سرنوشت یکی از شخصیت‌های نمایش اشاره می‌کند؛ زندانی‌ای که در انتظار آزادی است، اما پس از خروج با سوءپیشینه، دشواری اشتغال و قضاوت‌های اجتماعی روبه‌رو می‌شود.
به باور زنجانپور، آزادی در چنین شرایطی صرفاً خروج از زندان نیست. فرد ممکن است پس از رهایی نیز با محدودیت‌هایی مواجه شود که امکان بازگشت او به زندگی عادی را دشوار می‌کنند.
«انتخاب‌های من همواره بر اساس نیاز جامعه بوده است»
زنجانپور می‌گوید در انتخاب آثارش به شرایط زمانه توجه داشته و تلاش کرده است مسائل اجتماعی را بدون شعارزدگی به صحنه بیاورد.
او با اشاره به تجربه اجرای «گوریل پشمالو» توضیح می‌دهد که مسئله استحاله انسان و تغییر نگاه او به خودش و جهان، در انتخاب آن اثر نقش داشته است.
این بازیگر معتقد است هنر زمانی می‌تواند با مخاطب ارتباط برقرار کند که به‌جای خودنمایی، همدلی ایجاد کند. به گفته او، هنرمند باید ابتدا بتواند تجربه و رنج خود را با تماشاگر در میان بگذارد تا امکان شکل‌گیری رابطه‌ای واقعی فراهم شود.
او درباره هدف اجرای «جزیره» نیز موضع روشنی دارد: «من نیامده‌ام پنهانی و یواشکی درباره آنان صحبت کنم؛ من آمده‌ام تا اعتراض کنم.»
زنجانپور تأکید می‌کند که قصد ندارد راه‌حل مشخصی به مخاطب تحمیل کند. از نظر او، تماشاگر باید آزاد باشد که نمایش را بپذیرد یا نپذیرد و برداشت خودش را از آن شکل دهد.
انتقاد از وضعیت اقتصادی تئاتر و سینما
این هنرمند در بخش دیگری از سخنانش، وضعیت تولید در سینما و تئاتر را نقد می‌کند. او معتقد است فشارهای اقتصادی و غلبه ملاحظات مالی می‌توانند فرصت پرداختن به مسائل هنری و انسانی را محدود کنند.
زنجانپور با اشاره به نقش تهیه‌کننده، خواستار توجه جدی‌تر به دانش تخصصی و نگاه حرفه‌ای در تولید آثار هنری است. او می‌گوید تولید فیلم و تئاتر به نظم، برنامه‌ریزی و شناخت هنر نیاز دارد و نباید تنها بر مبنای سرمایه و سود اقتصادی پیش برود.
او همچنین از افزایش نقش پول در تئاتر انتقاد می‌کند و معتقد است بسیاری از هنرمندان به دلیل نیازهای معیشتی ناچارند در شرایط دشوار به کار ادامه دهند.
به باور زنجانپور، اگر فضای هنری امکان تمرکز بیشتری بر اندیشه و کیفیت اثر فراهم کند، فرصت گفت‌وگو درباره نویسندگانی چون آنتون چخوف، ماکسیم گورکی، ویلیام شکسپیر و سوفوکل نیز بیشتر خواهد شد.
فقدان کارگردانان تأثیرگذار و محدودیت‌های تولید
زنجانپور از درگذشت هنرمندانی چون بهرام بیضایی، ناصر تقوایی و داریوش مهرجویی یاد می‌کند و معتقد است غیبت چنین چهره‌هایی بر فضای هنری ایران تأثیر گذاشته است.
او همچنین به دشواری‌های مالی تولید «جزیره» اشاره می‌کند. به گفته‌اش، گروه اجرایی با وجود مشکلات جدی اقتصادی، توانسته است طرح اولیه نمایش را تا حد زیادی حفظ کند. استفاده از ویدئوپروجکشن نیز از ابتدا در طراحی اجرا پیش‌بینی شده بود و بخشی از ساختار اثر است، نه صرفاً عنصری تزئینی.
شش دهه فعالیت و ادامه کار روی صحنه
زنجانپور که حدود ۶۰ سال است به‌صورت حرفه‌ای در تئاتر فعالیت می‌کند، می‌گوید کارکردن به او انگیزه می‌دهد و از انفعال دور نگهش می‌دارد.
او با وجود اشاره به کاهش انرژی لازم برای کارگردانی، تأکید می‌کند که قصد کناره‌گیری از فعالیت هنری را ندارد. این بازیگر همچنان علاقه‌مند است در آثار مناسب بازی کند و از میان نمایشنامه‌هایی که فرصت اجرای آن‌ها را پیدا نکرده، به «منجی در صبح نمناک» نوشته اکبر رادی و «شاعرانگی» اثر یوجین اونیل اشاره می‌کند.
او همچنین از حسرت بازی‌نکردن در نقش لطفعلی‌خان زند و آقامحمدخان قاجار سخن می‌گوید؛ دو شخصیتی که به گفته خودش، به دلیل تفاوت‌هایشان می‌توانند زمینه‌ای برای بررسی مفهوم نیکی و بدی در تاریخ فراهم کنند.
برای زنجانپور، ادامه حضور روی صحنه بیش از هر چیز به معنای ادامه گفت‌وگو با جامعه است؛ گفت‌وگویی که در «جزیره» از رنج، آزادی و محدودیت‌های انسان آغاز می‌شود و پاسخ نهایی را به تماشاگر واگذار می‌کند.
منبع: ایسنا
