به گزارش فرانما مرجان ساتراپی، نویسنده، هنرمند و فیلمساز ایرانی–فرانسوی و خالق اثر ماندگار «پرسپولیس»، در سن ۵۶ سالگی درگذشت. خانواده او اعلام کردهاند که ساتراپی «بیش از یک سال پس از مرگ همسرش، متیاس ریپا، از غم از دنیا رفت». ریپا، تهیهکننده و بازیگر سوئدی، در آوریل ۲۰۲۵ درگذشته بود.
ساتراپی با «پرسپولیس» چه در قالب رمان تصویری و چه نسخه سینمایی به یکی از تأثیرگذارترین صداهای فرهنگی ایرانیان مهاجر و یکی از مهمترین زنان تاریخ انیمیشن جهان تبدیل شد.
پرسپولیس؛ اثری که تاریخ سینمای جهان را تغییر داد
فیلم «پرسپولیس» که ساتراپی آن را با ونسان پارونو ساخت، در جشنواره کن ۲۰۰۷ برنده جایزه هیأت داوران شد و سپس نامزد اسکار بهترین فیلم بلند انیمیشن گردید؛ افتخاری که او را به اولین زن نامزد این بخش در تاریخ اسکار تبدیل کرد.
این فیلم با صداپیشگی بازیگران بزرگی چون کاترین دنو، کیارا ماسترویانی، ژناروولندز و شان پن، بیش از یک میلیون تماشاگر فقط در فرانسه داشت و جایزه سزار بهترین فیلم اول را نیز دریافت کرد.
زندگی میان دو جهان؛ از تهران تا پاریس
ساتراپی در «پرسپولیس» روایت میکند که چگونه در ایران پس از انقلاب بزرگ شد؛ در خانوادهای روشنفکر و مخالف حکومت پهلوی که پس از انقلاب نیز تحت فشار قرار گرفتند. او در ۱۴ سالگی برای امنیت بیشتر به اتریش فرستاده شد، سالهایی دشوار که به بیخانمانی و بیماری انجامید. پس از بازگشت به ایران، تحصیل در رشته ارتباطات تصویری و ازدواج، دوباره به اروپا مهاجرت کرد و از دهه ۹۰ میلادی در فرانسه ساکن شد.
ساتراپی در سال ۲۰۰۶ تابعیت فرانسه را دریافت کرد.
آثار و مسیر هنری
ساتراپی علاوه بر «پرسپولیس»، آثار مهم دیگری نیز خلق کرد:
- «مرغها با آلو» (۲۰۱۱) – اقتباس از رمان تصویری او، نمایش در جشنواره ونیز
- «La bande des Jotas» (۲۰۱۲) – کمدی جنایی
- «The Voices» (۲۰۱۴) – کمدی–وحشت با بازی رایان رینولدز
- «Radioactive» (۲۰۱۹) – زندگینامه ماری کوری با بازی رزمند پایک
- «Dear Paris» (۲۰۲۴) – آخرین فیلم او، با بازی مونیکا بلوچی
در حوزه ادبیات تصویری نیز «مرغها با آلو» برنده جایزه بهترین کتاب کمیک آنگولم شد.
ساتراپی همیشه تأکید میکرد: «اینها همه کمیکاند؛ از گفتن این کلمه نترسید.»
چهرهای سیاسی و فرهنگی
ساتراپی در بزنگاههای سیاسی ایران حضوری فعال داشت:
- در انتخابات ۱۳۸۸ همراه با محسن مخملباف در پارلمان اروپا حاضر شد و از تقلب انتخاباتی سخن گفت.
- در جنبش زن، زندگی، آزادی (۲۰۲۲) از مهمترین صداهای هنری جهان بود و کتاب «زن، زندگی، آزادی» را برای معرفی این جنبش به غرب گردآوری کرد.
- در ژانویه ۲۰۲۵ نشان لژیون دونور فرانسه را به دلیل «سیاستهای دوگانه فرانسه درباره ایران» نپذیرفت.
میراث ساتراپی
مرجان ساتراپی، هنرمندی چندزبانه (فارسی، فرانسوی، انگلیسی، سوئدی، آلمانی، ایتالیایی)، پلی میان فرهنگ ایران و اروپا بود؛ هنرمندی که تبعید، خشم، امید و خاطره را به هنری جهانی و ماندگار تبدیل کرد.
Marjane Satrapi, Director of “Persepolis,” Dies at 56
According to Faranema, French‑Iranian artist, writer, and filmmaker Marjane Satrapi, creator of the landmark graphic memoir and animated film Persepolis, has died at the age of 56. Her family said she died “of sadness” a little over a year after the death of her husband, Swedish producer and actor Mattias Ripa.
Persepolis won the Jury Prize at Cannes, earned an Oscar nomination, and made Satrapi the first woman ever nominated for Best Animated Feature. Her later works included Chicken with Plums, The Voices, Radioactive, and Dear Paris.
Satrapi was a major cultural figure, known for her political activism, her support for the Woman, Life, Freedom movement, and her refusal of France’s Légion d’honneur in 2025.
She leaves behind a legacy that reshaped global understanding of Iranian identity, exile, and resistance.
