در گفتوگوی اختصاصی فرانما، امیر فرخاد، روزنامهنگار و پژوهشگر سینما، با دکتر تقی آزاد ارمکی، جامعهشناس و استاد دانشگاه، نسبت میان فرهنگ، سیاست و جامعه ایران پس از انقلاب اسلامی را بررسی کرده است. این گفتوگو از موسیقی پاپ، سینما و سینمای خانگی تا طنز، مشارکت سیاسی و مفهوم دموکراسی را دربر میگیرد و تصویری چندلایه از تحولات فرهنگی چهار دهه اخیر ارائه میدهد.
موسیقی؛ انتخاب مردم، نه تحمیل سیاست
آزاد ارمکی با اشاره به واکنش گسترده مردم به درگذشت مرتضی پاشایی در سال ۱۳۹۳ گفت: «مردم ایران در شرایط طبیعی موسیقی را انتخاب و مصرف میکنند و از آن لذت میبرند. این انتخاب را نمیتوان تحقیر یا سرکوب کرد.» او افزود که جامعه ایران دارای لایههای فرهنگی متنوعی است و باید اجازه داد همه این لایهها در کنار هم زیست کنند: «موسیقی کلاسیک غربی، سنتی ایرانی و پاپولار عامهپسند، همه امکان زیست دارند. همانطور که دینداری یک عالم ربانی با دینداری یک کارگر متفاوت است، سلیقه موسیقایی هم باید متنوع باشد.»
صداوسیما و حذف آگاهانه ژانرها
به گفته او، حذف موسیقی در ایران نه یک اتفاق، بلکه یک اراده آگاهانه بوده است: «جمهوری اسلامی اساساً ذائقه موسیقایی ندارد. موسیقی محلی، کلاسیک و حتی روشنفکری حذف شدند. با انکار موسیقی، به دام همان موسیقیای افتادند که انکارش میکردند.»
فرهنگ، فراتر از ایدئولوژی
آزاد ارمکی ضمن نقد ناسیونالیسم ایدئولوژیک در دوره پهلوی و اسلامگرایی پس از انقلاب گفت: «فرهنگ دامنهای بزرگتر از ایدئولوژی دارد. ایدئولوژیها میآیند و میروند، اما فرهنگ میماند. خاطره، زبان، موسیقی و آیینهای مردمی، عناصر ماندگارند.» او تأکید کرد که قدسیسازی همهچیز جامعه را به فروپاشی میکشاند و سنت باید تحولپذیر باشد.
سینمای خانگی؛ حیات خلوتی که مستقل شد
با اشاره به سریال «تاسیان» ساخته خانم پاکروان، ارمکی اظهار کرد: «سینمای خانگی قرار بود حیات خلوتی برای اوقات فراغت باشد، اما خودش را پیدا کرد. خشونت، عشق، خلوت و روایتهای ممنوعه، همه در آن شکل گرفتند.» او افزود سینمای رسمی تنها روایتهای ایدئولوژیک را بازتولید میکند، در حالی که سینمای خانگی به روایتهای پنهان و ممنوعه پرداخته است.
طنز؛ از واقعیت تا لودگی
او با نقد وضعیت طنز در سینمای ایران گفت: «ما اجازه پرداختن به واقعیتها را نداریم. وقتی واقعیت حذف شود، طنز به لودگی تبدیل میشود. طنز واقعی، ترکیبی از غم و شادی است، نه مسخرهکردن آدمها.»
مشارکت، تکثر و دموکراسی
آزاد ارمکی درباره شکاف جامعه و حاکمیت گفت: «نظام سیاسی ما مبتنی بر تبعیت است، نه گفتگو. اگر بخواهد باقی بماند، باید به خودش تبصره بزند؛ باید دموکراسی را بپذیرد.» او معتقد است جامعه ایران متکثر است و نمیتوان همه را با یک معیار سنجید: «وقتی جامعه متکثر است، باید اجازه داد همه زیست کنند، حتی اگر صفر درجه دینداری داشته باشند.»
جامعه زنده، سیاست فرسوده
در پایان، ارمکی تأکید کرد: «جامعه ایران زنده است، حتی اگر نظام سیاسی فرسوده باشد. مردم در سختترین شرایط زندگی میکنند، آواز میخوانند، جشن میگیرند و مصرف میکنند. این جامعه در حال تحول است، نه فروپاشی.» او با اشاره به دوگانههای فرهنگی، از ربنای شجریان تا ساسی مانکن، گفت: «فرهنگ ناب را نمیتوان با بدل جایگزین کرد. جامعه آن چیزی را طلب میکند که حس تولید میکند، نه آنچه تحمیل میشود.»
Taghi Azad Armaki: Iranian Culture Lives On, Even If Politics Is Worn Out
In an exclusive interview with Faranema, sociologist Taghi Azad Armaki discussed the intersection of culture, politics, and society in post-revolution Iran — from pop music and home cinema to satire, political participation, and democracy. He stressed that while ideologies may fade, culture endures, and Iranian society remains vibrant despite political fatigue.
فرانما در گفت وگو با دکتر تقی آزاد ارمکی، جامعهشناس، نویسنده و استاد دانشگاه درباره سیر تحولات فرهنگ ایران، در ایران بعد از انقلاب اسلامی توضیح داد.
تهیهکننده و اجرا: امیر فرخاد
مدیر استودیو: ساتیار امامی
روابط عمومی: محیا سعدآباد
تدوین: شقایق بابایی
