به گزارش فرانما حضور یک داور ایرانی در جشنواره کن همیشه اتفاق مهمی برای سینمای ایران بوده است؛ اما امسال، حضور پویا عاقلیزاده در بخش فیپرشی جشنواره کن ۲۰۲۶، همراه با تحلیلهای دقیق و تجربههای زیسته او، این حضور را به یکی از مهمترین روایتهای ایرانی از کن تبدیل کرد. عاقلیزاده در گفتوگوی اختصاصی و مفصل با کامیار معصومی، خبرنگار فرانما، نهتنها از تجربه داوری در کن گفت، بلکه تحلیلهایی ارائه کرد که برای نخستینبار، پشتصحنه یکی از پرستارهترین نشستهای کن را از نگاه یک منتقد ایرانی آشکار میکند؛ نشستی که به گفته او، «پرستارهترین نشست کن ۲۰۲۶» بود و محور آن فیلم تازه اصغر فرهادی.
این گفتوگو، که حاصل چند ساعت بحث و مرور تجربههای حرفهای و شخصی عاقلیزاده است، از مسیر فیلمسازی او آغاز میشود، به نقد و جلسات تحلیلیاش میرسد، سپس وارد تجربه داوری در کن میشود و در نهایت، به تحلیل مفصل فیلم جدید فرهادی ختم میشود؛ تحلیلی که بهگفته او، «یکی از مهمترین مواجهههای سینمای ایران با کن در سالهای اخیر» بوده است.
عکس: امیر فرخاد
پرستارهترین نشست کن ۲۰۲۶؛ اصغر فرهادی در مرکز توجه
عاقلیزاده در همان ابتدای گفتوگو، وقتی صحبت به فیلم جدید اصغر فرهادی میرسد، با تأکید میگوید:
«پرستارهترین نشست کن امسال، نشست فیلم اصغر فرهادی بود. سالن کاملاً پر بود؛ از منتقدان، فیلمسازان، بازیگران، مدیران جشنواره و حتی چهرههای رسانهای که معمولاً فقط برای فیلمهای شاخص میآیند.»
او توضیح میدهد که این نشست، نهتنها از نظر تعداد چهرههای حاضر، بلکه از نظر میزان توجه رسانهها، پرسشهای مطرحشده و فضای عمومی جشنواره، یکی از مهمترین رویدادهای کن ۲۰۲۶ بوده است. به گفته او، «فرهادی در کن همیشه یک اتفاق است»، اما امسال، به دلیل فاصله چندساله از آخرین حضورش، این اتفاق بزرگتر و پررنگتر شده بود.
عاقلیزاده میگوید:
«همه منتظر بودند ببینند فرهادی بعد از چند سال چه ساخته است. این انتظار، خودش یک انرژی بزرگ ایجاد کرده بود.»
تحلیل ساختاری فیلم جدید فرهادی؛ اوج دیرهنگام و تعدد شخصیتها
عاقلیزاده در تحلیل فیلم، به نکات مهمی اشاره میکند که برای نخستینبار از زبان یک داور ایرانی کن مطرح میشود:
- «فیلم دیر اوج میگیرد.»
- «تعدد شخصیتها باعث شده پرداخت کافی به نقاط کلیدی صورت نگیرد.»
- «مناسبات فرهنگی فیلم بیشتر ایرانی است تا فرانسوی.»
- «این تفاوت فرهنگی، تجربه متفاوتی برای بازیگران فرانسوی ایجاد کرده است.»
او توضیح میدهد که فرهادی در این فیلم، جهان آشنای خود را ساخته، اما این جهان برای بازیگران فرانسوی «کاملاً آشنا نیست» و همین موضوع، بخشی از چالش فیلم را شکل داده است.
عاقلیزاده میگوید:
«فرهادی همیشه جهان خودش را میسازد؛ جهانی که بر پایه روابط انسانی، سوءتفاهمها، رازها و فشارهای اجتماعی بنا شده. اما این جهان، وقتی در یک بستر فرانسوی قرار میگیرد، نیازمند سازگاری بیشتری است.»
او تأکید میکند که فیلم در نیمه دوم «بهتر میشود»، اما همچنان «به نقطهای که انتظار میرود نمیرسد».
چرا نشست فرهادی پرستاره بود؟
عاقلیزاده در پاسخ به این پرسش، چند دلیل مهم را مطرح میکند:
- بازگشت فرهادی به کن پس از چند سال
- انتظار جهانی برای فیلم جدید او
- جایگاه فرهادی در سینمای ایران و جهان
- حضور بازیگران فرانسوی شناختهشده
- کنجکاوی رسانهها درباره مضمون فیلم
او میگوید:
«فرهادی یکی از معدود فیلمسازان ایرانی است که در کن، یک برند است. وقتی نام او روی پوستر باشد، سالن پر میشود.»
پشتصحنه نشست؛ روایت یک داور ایرانی
عاقلیزاده از پشتصحنه نشست نیز میگوید:
«فضا کاملاً جدی بود. پرسشها دقیق و چالشبرانگیز بودند. فرهادی با آرامش همیشگیاش پاسخ میداد، اما مشخص بود که این فیلم برایش اهمیت ویژهای دارد.»
او توضیح میدهد که برخی منتقدان اروپایی، به تفاوت فرهنگی فیلم اشاره کردند و برخی دیگر، از ساختار چندلایه فیلم تمجید کردند.
جایگاه فرهادی در کن؛ از گذشته تا امروز
عاقلیزاده در ادامه، به جایگاه فرهادی در کن اشاره میکند:
«فرهادی از معدود فیلمسازان ایرانی است که کن او را جدی میگیرد. نه فقط بهعنوان یک فیلمساز ایرانی، بلکه بهعنوان یک فیلمساز جهانی.»
او میگوید که کن، فرهادی را در دسته فیلمسازانی قرار میدهد که «روابط انسانی را با دقت و ظرافت بررسی میکنند» و همین موضوع، باعث شده فیلمهای او همیشه مورد توجه باشند.
شروع مسیر فیلمسازی؛ از تجربههای شخصی تا ساخت فیلمهای تجربی
عاقلیزاده در روایت خود از آغاز مسیر فیلمسازی، به سالهایی اشاره میکند که هنوز دانشجوی دانشگاه تهران بود. او میگوید:
«۱۶ سال پیش، دیدن یک فیلم مسیر زندگی من را تغییر داد. همان لحظه فهمیدم که باید فیلم بسازم.»
این تصمیم، او را وارد مسیری کرد که با ساخت دو فیلم تجربی آغاز شد؛ فیلمهایی که به گفته خودش، «از بیرون غیرممکن به نظر میرسیدند»، اما برای او حکم تمرینهای اولیه برای ورود به جهان حرفهای سینما را داشتند.
یکی از این فیلمها، «لانه»، در دارآباد ساخته شد؛ فیلمی که از دل یک تجربه زیسته و یک تصویر ذهنی شکل گرفت. او توضیح میدهد که چگونه یک تصویر ساده از نورهایی که از سقف پوسیده یک گاوداری عبور میکردند، تبدیل شد به ایدهای که بعدها به یک فیلم تجربی بدل شد.
این تجربهها، به گفته او، «اکسپریمنتهای جدی» بودند؛ تلاشهایی برای ساختن جهانی که هنوز در ذهن او شکل نگرفته بود، اما میل به تجربهکردن، او را به سمت آن میکشاند.
ورود به دانشکده سینما ـ تئاتر و مواجهه با نقد
سال ۱۳۹۳، عاقلیزاده وارد دانشکده سینما ـ تئاتر شد؛ جایی که به گفته خودش، «یکی از معدود فضاهای آکادمیک ایران است که واقعاً ذهن را پرورش میدهد». او رشته ادبیات نمایشی را انتخاب کرد و این انتخاب، مسیر او را به سمت نقد هدایت کرد.
او میگوید:
«در دانشکده فهمیدم که نمیتوان تماموقت فیلمساز بود. باید در سینما غرق شد؛ باید نقد کرد، تحلیل کرد، دید، نوشت، و با جهان فیلمها دیالوگ برقرار کرد.»
این نگاه، او را به سمت ایجاد جلسات تحلیل فیلم سوق داد؛ جلساتی که بعدها به یکی از جریانهای مهم نقد مستقل در تهران تبدیل شدند.
پویا عاقلی زاده در «یکشنبههای سورئال»
یکشنبههای سورئال؛ نقطه آغاز جریان نقد مستقل
سال ۱۳۹۴، پیش از آنکه حتی پایاننامهاش را دفاع کند، تصمیم گرفت جلسات «یکشنبههای سورئال» را راهاندازی کند. این جلسات، به گفته او، «یکی از مهمترین تجربههای حرفهای» او بودند.
در این جلسات:
- فیلمها نمایش داده میشدند
- تحلیل جمعی شکل میگرفت
- هرکس نظر خود را بیان میکرد
- او نیز مانند دیگران، فیلم را در سالن میدید و برداشت همان جلسه را ارائه میکرد
این جلسات، برخلاف نشستهای رسمی خانه هنرمندان یا موزه هنرهای معاصر، کاملاً مستقل بودند. او میگوید:
«آن زمان سینماتک مستقل در تهران تقریباً وجود نداشت. ما یک تماشاخانه گرفتیم، پوستر زدیم، بلیت فروختیم، و مردم آمدند.»
این جلسات، بهسرعت مورد توجه چهرههایی چون محمدرضا اصلانی و دکتر فکوهی قرار گرفت. آنها به او گفتند:
«کاری که میکنی جذاب است؛ جدیترش کن.»
این تشویقها، باعث شد جلسات «شنبههای سینما و فرهنگ» شکل بگیرد؛ جلساتی که هر هفته با یک موضوع مستند برگزار میشد و مهمانانی چون اصلانی و فکوهی در آن حضور داشتند.
نقد بهعنوان دیالوگ؛ تعریف عاقلیزاده از نقد
عاقلیزاده در گفتوگو، یکی از مهمترین تعاریف نقد را مطرح میکند؛ تعریفی که از دکتر سجودی شنیده است:
«نقد یعنی دیالوگ با اثر هنری.»
او توضیح میدهد که نقد، نهتنها باید اثر را تحلیل کند، بلکه باید با آن وارد گفتوگو شود؛ باید به فیلم اجازه دهد مسیر خود را طی کند، سپس درباره آن حرف بزند.
او میگوید:
«فیلم باید تمام شود. باید مسیرش را برود. نباید وسط فیلم یادداشت برداری کرد. باید اجازه داد فیلم دیالوگش را کامل کند.»
این نگاه، بعدها در داوریهای او نیز تأثیر گذاشت؛ بهویژه در جشنواره کن، جایی که او مجبور بود روزانه چند فیلم ببیند و تصمیم بگیرد کدام فیلم ارزش ادامهدادن دارد.
ورود به نقد حرفهای؛ مدرسه ملی نما و تجربههای بینالمللی
سال ۱۳۹۷، عاقلیزاده در آزمون مدرسه ملی نما شرکت کرد؛ آزمونی که برای دوره جامع نقد برگزار میشد. او با بالاترین نمره قبول شد و به دلیل رتبه اول، هزینه دوره برایش رایگان شد.
این دوره، به گفته او، «یکی از نقاط عطف مسیر نقد» بود؛ دورهای که او را با ساختار نقد جهانی، منتقدان بینالمللی، و جریانهای نقد در اروپا و آمریکا آشنا کرد.
او میگوید:
«در این دوره فهمیدم نقد باید جریانساز باشد. نقد باید مسیر فیلم بعدی را بسازد.»
این نگاه، بعدها در نقدهای او درباره فیلمهای ایرانی نیز دیده شد؛ از جمله نقدی که درباره فیلم «جهان با من برقص» نوشت و سروش صحت همان شب به او پیام داد:
«منتظر نقدت هستم.»
ورود به فیپرشی؛ داوری در جشنوارههای جهانی
عاقلیزاده در سالهای بعد، وارد داوری جشنوارههای بینالمللی شد؛ از جمله جشنوارههای کره جنوبی، بنگلور، و نهایتاً جشنواره کن ۲۰۲۶.
او میگوید:
«فیپرشی یک ساختار جدی است. داور باید فیلمها را در سالن ببیند، نه در اتاق خصوصی. باید با فیلم دیالوگ برقرار کند.»
او توضیح میدهد که در کن، داوران باید روزانه چند فیلم ببینند و در نهایت، بیانیهای صادر کنند که «بازتابدهنده شرایط جهان» باشد.
تجربه داوری در کن؛ فشار، دقت، و ضرورت تصمیمگیری سریع
عاقلیزاده در توضیح تجربه داوری در کن، به یکی از مهمترین چالشهای این جشنواره اشاره میکند: فشار زمانی. او میگوید:
«در کن، فرصت زیادی برای تماشای فیلمها نیست. باید روزانه چند فیلم ببینی و تصمیم بگیری کدام فیلم ارزش ادامهدادن دارد.»
این فشار، به گفته او، باعث میشود داوران در همان ۲۰ دقیقه اول تصمیم بگیرند که آیا فیلم توانسته «دیالوگ اولیه» را برقرار کند یا نه. او توضیح میدهد:
«اگر فیلم در ۲۰ دقیقه اول نتواند خودش را ثابت کند، ادامهدادنش سخت میشود. چون باید چهار فیلم دیگر هم ببینی و زمان محدود است.»
این نگاه، برخلاف تصور عمومی که داوری را فرآیندی طولانی و آرام میداند، نشان میدهد که داوری در کن یک کار حرفهای، فشرده و مبتنی بر تجربه است.
تحلیل فیلمهای کن ۲۰۲۶؛ از بخش اصلی تا نوعی نگاه
عاقلیزاده در تحلیل فیلمهای کن، به چند نکته مهم اشاره میکند که برای نخستینبار از زبان یک داور ایرانی مطرح میشود.
۱. فیلمهای بخش اصلی
او میگوید:
«بخش اصلی امسال ترکیبی از فیلمهای بزرگ و فیلمهای متوسط بود. برخی فیلمها تلاش میکردند سیاسی باشند، اما در اجرا موفق نبودند.»
به گفته او، فیلمهای سیاسی امسال بیشتر «بیانیهمحور» بودند تا «داستانمحور»، و همین موضوع باعث شده بود برخی از آنها نتوانند ارتباط لازم را برقرار کنند.
۲. فیلمهای بخش نوعی نگاه
او به یک نکته مهم اشاره میکند:
«بیش از نیمی از فیلمهای نوعی نگاه درباره تبدیل شدن یک دختر جوان به زن مستقل بودند.»
این تکرار، به گفته او، نتیجه انتخاب تیم کیوریتوری جشنواره است؛ تیمی که تلاش کرده بود «روایتهای زنانه» را برجسته کند، اما در برخی موارد، این برجستگی به «تکرار مضمون» تبدیل شده بود.
۳. فیلمهای مستند
عاقلیزاده میگوید:
«مستندهای امسال بسیار قوی بودند؛ بهویژه مستندهایی که درباره جنگ، مهاجرت و بحرانهای انسانی ساخته شده بودند.»
او تأکید میکند که مستند برنده فیپرشی، فیلمی از رواندا، یکی از «تکاندهندهترین» فیلمهای جشنواره بود.
فیلم برنده فیپرشی؛ چرا انتخاب شد؟
عاقلیزاده درباره فیلم برنده میگوید:
«در جهانی پر از خشونت، این فیلم ما را به امکان دیالوگ و شنیدن دیگری هدایت میکرد.»
او توضیح میدهد که فیلم، با وجود سادگی ظاهری، دارای ساختاری عمیق و انسانی بود؛ ساختاری که باعث شد داوران آن را بهعنوان فیلم برنده انتخاب کنند.
نگاه جشنواره کن به ایران؛ حضور کمرنگ اما توجه انسانی
عاقلیزاده میگوید که جشنواره امسال تمرکز ویژهای بر ایران نداشت؛ نه فیلمهای زیادی از ایران حضور داشتند و نه بخشهای ویژهای برای سینمای ایران برگزار شد. اما او به نکتهای مهم اشاره میکند:
«در گفتوگوهای روزمره، مردم کشورهای مختلف درباره ایران حرف میزدند؛ درباره جنگ، درباره وضعیت اجتماعی، درباره آینده. این همدلی انسانی، برای من مهمتر از توجه رسمی جشنواره بود.»
او توضیح میدهد که بسیاری از منتقدان اروپایی، ایران را «یکی از مهمترین نقاط جهان» از نظر فرهنگی میدانند، حتی اگر جشنوارهها در برخی سالها توجه کمتری نشان دهند.
مسیر فیلمسازی؛ از تجربههای اولیه تا ساخت فیلمهای حرفهای
عاقلیزاده در بخش مهمی از گفتوگو، درباره مسیر فیلمسازی خود صحبت میکند؛ مسیری که از تجربههای دانشجویی آغاز شده و تا ساخت فیلمهای حرفهای ادامه یافته است.
۱. فیلم «اتاق شماره ۴»
او میگوید:
«این فیلم چند جایزه بینالمللی گرفت و برای من نقطه شروع جدی بود.»
این فیلم، به گفته او، حاصل دو سال مطالعه روی سینمای بونوئل، آنتونیونی و پولانسکی بود.
۲. فیلم «اتاق نور»
این فیلم در جشنواره تهران نمایش داده شد و به گفته او:
«بهترین فیلمم تا امروز است.»
او توضیح میدهد که برای ساخت این فیلم، تمام بودجه را صرف نور و تصویر کرده بود؛ چون «نام فیلم اتاق نور بود و باید نور در مرکز قرار میگرفت».
۳. تجربه کرونا
در دوران کرونا، او مقالهای نوشت با عنوان «جذابیت پنهان دراکولا»؛ مقالهای که درباره چهار فیلم ترسناک بود که «خبر از کرونا میدادند». او میگوید:
«فیلم ترسناک، ذهن را برای مواجهه با بحران آماده میکند.»
ساندنس؛ نزدیکترین تجربه به سینمای مستقل جهانی
یکی از مهمترین بخشهای مسیر حرفهای او، رسیدن یکی از فیلمنامههایش به شورتلیست فاند ساندنس است. او میگوید:
«این نزدیکترین تجربه من به سینمای مستقل جهانی بود.»
اما شرایط ایران باعث شد این مسیر ادامه پیدا نکند.
پروژه جدید؛ فصل پرواز موجها
او اکنون روی فیلمنامه جدیدی کار میکند با عنوان:
«فصل پرواز موجها»
به گفته او، این فیلمنامه «آماده ساخت» است و یکی از «شخصیترین» آثار او خواهد بود.
عکس: امیر حمیدینوید
مجریخبرنگار: کامیار معصومی کارگردان تصویر: امیر حمیدینوید سردبیر: امیر فرخاد عکس: شقایق بابایی روابط عمومی: محیا سعدآباد
Pooya Aghlizadeh: “Farhadi’s Panel Was the Most Star‑Studded Event at Cannes 2026”
According to Faranema, Iranian filmmaker, critic, and FIPRESCI jury member Pooya Aghlizadeh offered one of the most comprehensive and insightful accounts of the 2026 Cannes Film Festival. In an extended interview with Faranema journalist Kamyar Masoumi, Aghlizadeh discussed his experience judging films, the structure of FIPRESCI, the global atmosphere of the festival, and—most notably—his detailed critique of Asghar Farhadi’s new film, which became the center of the most crowded and star‑studded panel of the entire festival.
Aghlizadeh explained that Farhadi’s return to Cannes after several years created enormous anticipation among critics, filmmakers, and international media. “When Farhadi’s name is on the poster,” he said, “the room fills up. People want to know what he has created this time.”
Farhadi’s Film: Late Dramatic Peak and Too Many Characters
In his analysis, Aghlizadeh emphasized several structural challenges in Farhadi’s new film:
- The dramatic peak arrives too late.
- The narrative is burdened by too many characters.
- The cultural dynamics feel “more Iranian than French,” creating an unusual experience for the French cast.
- The second half improves, but the film does not fully reach the level expected from Farhadi.
He noted that Farhadi’s signature world—built on interpersonal tension, moral ambiguity, and social pressure—remains intact, but its transplantation into a French setting requires a deeper cultural adaptation.
Inside the Star‑Studded Panel
Aghlizadeh described the panel as “packed to the last seat,” with critics, festival programmers, actors, producers, and international journalists all eager to engage with Farhadi. The questions were sharp, the atmosphere serious, and the discussion extended beyond the usual time frame.
“Farhadi answered calmly,” Aghlizadeh said, “but it was clear that this film carries special significance for him.”
FIPRESCI Jury Experience
Aghlizadeh also elaborated on the demanding nature of FIPRESCI jury work:
- Jury members must watch films in public or designated festival theaters.
- They must avoid interactions that could influence their judgment.
- They must evaluate films quickly and decisively due to tight schedules.
- Their final statement must reflect the global social and cultural climate.
He explained that the winning film—a Rwandan anti‑war drama—was chosen because it “invited viewers to listen to the other side in a world overwhelmed by violence.”
Cannes’ View of Iran
Although Cannes 2026 did not spotlight Iranian cinema, Aghlizadeh observed that people from various countries expressed concern and empathy regarding Iran’s social and political situation. “This human connection,” he said, “was more meaningful than any official festival focus.”
Filmmaking Journey: From Experimental Works to Sundance Shortlist
Aghlizadeh recounted his filmmaking path:
- Early experimental films during university years
- “Room No. 4,” which won several international awards
- “Room of Light,” screened at the Tehran festival
- A screenplay that reached the Sundance Fund shortlist
- His new project, “The Season of Flying Waves,” now ready for production
He emphasized that filmmaking must remain “alive and connected to the real world,” and that screenplays often evolve in response to global events—such as the COVID‑19 pandemic, which unexpectedly validated one of his earlier story concepts.
Criticism as Dialogue
Aghlizadeh reiterated his belief that criticism must be a dialogue with the artwork, not merely an evaluation. He argued that criticism should influence the filmmaker’s next project, not just interpret the previous one.
His experience writing a critique of “Dance with Me” and receiving a message from director Soroush Sehat reinforced this idea. “Criticism,” he said, “can shape the future of filmmaking.”
Presenter/Reporter: Kamyar Masoumi Director of Photography: Amir Hamidi-Navid Editor-in-Chief: Amir Farkhad Photography: Shaghayegh Babaei Public Relations: Mahya Sadabad
