به گزارش فرانما، بهرام بیضایی، یکی از بزرگترین کارگردانان، نمایشنامهنویسان، فیلمنامهنویسان و پژوهشگران سینما و تئاتر ایران، روز سهشنبه ۲۰ آبان ۱۴۰۴ در روز تولدش و پس از مدتها مبارزه با بیماری چشم از جهان فروبست. خبر درگذشت او ابتدا توسط خبرگزاری ایسنا منتشر و سپس از سوی دانشگاه ایرانشناسی استنفورد آمریکا تأیید شد.
زندگی و آغاز فعالیت هنری
بیضایی در سال ۱۳۱۷ در تهران زاده شد. او تحصیلکرده رشته معماری بود، اما از اوایل دهه ۱۳۴۰ وارد عرصه سینما و تئاتر شد و بیش از نیمقرن فعالیت هنری مستمر داشت. در مقام کارگردان، نویسنده، تدوینگر، تهیهکننده و پژوهشگر، آثاری خلق کرد که در تاریخ هنر ایران ماندگار شدند.
کارنامه سینمایی
بیضایی بیش از ۲۴ فیلم کوتاه و بلند ساخت. برخی از مهمترین آثار او عبارتند از:
- چریکهتارا
- مرگ یزدگرد
- باشو، غریبهی کوچک
- شاید وقتی دیگر
- مسافران
- سگکشی
این فیلمها هر یک تجربهای متفاوت از روایت، فرم و نگاه اجتماعی در سینمای ایران ارائه دادند. او پس از سالها دوری، در سال ۱۳۸۶ با فیلم «وقتی همه خوابیم» بازگشتی جدی به سینما داشت، هرچند پروژه بعدیاش با عنوان «مقصد» به سرانجام نرسید.
نمایشنامهها و پژوهشها
بیضایی حدود ۳۰ نمایشنامه نوشت و هشت اجرای تئاتری به صحنه برد. از جمله آثار شاخص او:
- پهلوان اکبر میمیرد
- مرگ یزدگرد
- فتحنامه کلات
- هشتمین سفر سندباد
- سهرابکشی
- سلطان مار
- طربنامه
- جنگنامه غلامان
- خاطرات هنرپیشه نقش دوم
- تاراجنامه
او همچنین نگارش ۵۱ فیلمنامه، پنج روایت و شش پژوهش سینمایی-ادبی را در کارنامه داشت. آثارش نه تنها در عرصه اجرا بلکه در تفکر و تحلیل هنر و فرهنگ ایران تأثیرگذار بودند.
نگاه و اندیشه
بیضایی بارها گفته بود: «دهها فیلم نساختهام؛ تنها ۹ فیلم بلند و سه فیلم کوتاه ساختهام، هرچند برای ساخت همین فیلمها هم تلاش بسیاری کردهام.» او انسانی دغدغهمند نسبت به طبیعت و فرهنگ بود و بارها از قطع درختان کهنسال ابراز اندوه کرده بود. در نگاه او، سینما و فرهنگ پیوندی ناگسستنی با زیست و محیط داشت.
میراث ماندگار
از «باشو، غریبهی کوچک» که به مسئله تنوع فرهنگی و هویت میپردازد تا آثار ساختارشکنانهای چون «مرگ یزدگرد» و «چریکهتارا»، همه بازتابی از جامعه، تاریخ و انسان بودند. میراث بیضایی الهامبخش نسلهای آینده خواهد بود.
مراسم و پیام تسلیت
جزئیات مراسم خاکسپاری و بزرگداشت این هنرمند فقید بهزودی از سوی خانواده و مراجع رسمی اعلام خواهد شد. جامعه فرهنگی و هنری ایران در سوگ یکی از تأثیرگذارترین متفکران و هنرمندان تاریخ سینما و تئاتر کشور نشسته است.
Bahrām Beyzā’i, Master Filmmaker and Playwright of Iranian Cinema and Theater, Dies at 87
Bahrām Beyzā’i, the celebrated Iranian director, playwright, screenwriter, and scholar, passed away on his birthday, October 12, 2025 (20 Aban 1404), after a long illness. Renowned for films such as Bāshū, the Little Stranger, Maybe Another Time, The Travellers, Death of Yazdgerd, and Cherikeh Tara, as well as a rich body of theatrical work, Beyzā’i’s legacy stands as one of the most influential in modern Iranian art.
