به گزارش فرانما مستند «سینه ما رِکس» ساخته میترا مهتریان، شامگاه چهارشنبه ۲۸ مرداد ۱۴۰۵ همزمان با سالگرد فاجعه سینما رکس آبادان، با حضور کارگردان اثر و آنتونیا شرکا منتقد سینما، در سالن فردوس موزه سینمای ایران تحلیل و بررسی شد. مدیریت نشست را بهناز شیربانی روزنامهنگار برعهده داشت. این برنامه با همکاری انجمن تهیهکنندگان سینمای مستند و فیلمخانه ملی ایران برگزار شد.
روایت یک شهر عزادار؛ ۴۷ سال سکوت
در آغاز نشست، بهناز شیربانی با اشاره به تراژدی ۲۸ مرداد گفت: «در روزی که فاجعه سینما رکس اتفاق افتاد، کنار هم جمع شدیم تا روایت میترا مهتریان را ببینیم؛ روایتی از شهری عزادار که درد آن هنوز ادامه دارد.»
مهتریان درباره انگیزه ساخت این مستند گفت: «این فیلم درباره قربانیان مستقیم و غیرمستقیم فاجعه است. فقط کشتهشدگان قربانی نبودند؛ بخشی از قربانیان بعد از فاجعه به وجود آمدهاند. کسانی که زخم را دیدهاند، اما سالها دربارهاش حرف نزدهاند.»
او به نمونههایی از این قربانیان اشاره کرد:
- آقای زارعی: نخستین فردی که پس از آتشسوزی وارد سینما رکس شد و سالها با رنج آن مواجه بوده است.
- برادر حسین تکبعلیزاده: فردی که بدون از دست دادن عزیز، بهطور غیرمستقیم قربانی این فاجعه شده است.
مهتریان تأکید کرد که طولانی بودن فیلم عمدی بوده: «میخواستم مخاطب آزار ببیند و فکر کند این مردم چگونه ۴۷ سال سکوت کردند.»
عشق مردم آبادان به بهروز وثوقی
مهتریان درباره پژوهش یکسالونیمهاش در آبادان گفت: «مردم آبادان عشق عجیبی به بهروز وثوقی دارند. او پس از دیدن فیلم پیام داد که این فاجعه برایش تکاندهنده بوده؛ چون خاطره شیرینی از اکران افتتاحیه رضا موتوری در سینما رکس دارد.»
تحلیل آنتونیا شرکا: روایت شفاهی، درمان جمعی و جستوجوی حقیقت
شرکا درباره عنوان فیلم گفت: «جدا نوشتن کلمه سینما به شکل سینه ما، کلید ورود به مستند است؛ روایتی که در سینه مردم آبادان زنده مانده، حتی اگر مکان فیزیکی آن نابود شده باشد.»
او مستند را ترکیبی از تاریخ شفاهی، درام مستند و تراپی جمعی دانست: «فیلم به خانوادهها کمک کرده دوباره با خاطره مواجه شوند. روایتها از حالت ذهنی به شکل بیرونی درمیآیند و امکان درمان فراهم میشود.»
شرکا همچنین به کنتراست آب و آتش در فیلم اشاره کرد: «تصاویر رود کارون، غروبها و بازی کودکان کنار آب، در کنار صحنههای سوختگی و خرابی، تضادی قدرتمند ایجاد میکند؛ تضادی که ریشه در تاریخ بصری جنوب ایران دارد.»
ابهامات تاریخی فاجعه؛ روایتهایی که هنوز حل نشدهاند
مهتریان درباره ابهامات فاجعه گفت: «در دادگاه مشخص شد حسین تکبعلیزاده در جلسات قبلی دروغ گفته بود. او سالها با این ماجرا درگیر بود. روایت او با گفتههای آقای زارعی همخوانی دارد؛ کسی که معتقد است قربانیان پیش از شعلهور شدن آتش جان باخته بودند.»
این بخش از مستند تلاش میکند حقیقتهای پنهان را بررسی کند؛ از جمله اینکه آیا تماشاگران پیش از آتشسوزی بیهوش یا مرده بودند؟ شرکا این تلاش را ستود و گفت: «فیلم از مرثیهسرایی فراتر میرود و به مستندی برای کشف حقیقت تبدیل میشود.»
جنوب ایران؛ بستر بصری و روایی الهامبخش
شرکا با اشاره به تاریخ سینمای جنوب ایران گفت: «جنوب ایران همیشه الهامبخش کارگردانانی مانند امیر نادری بوده است. تضادهای رنگ، نور و سایه در این منطقه بینظیر است و خود محیط، روایت را هدایت میکند.»
مهتریان نیز گفت: «۹۰ درصد فیلمبرداری را خودم انجام دادم. خاک آبادان به من میگفت چه باید ثبت کنم؛ از آببازی کودکان کنار گاومیشها تا نخلستانهای مهآلود.»
پایان ساخت دو مستند تازه؛ روایتهایی از کاشان و همدان
مهتریان در بخش پایانی نشست خبر داد که دو مستند تازه را نیز به پایان رسانده است:
پرتره یک زن ۹۰ ساله در کاشان
او گفت: «ساخت مستندی را بعد از دو سال و شش ماه رفتوآمد به کاشان تمام کردم. پرتره یک خانم ۹۰ ساله؛ فعال فرهنگی و خیر فرهنگی که ۲۵ سال ممنوعالخروج بوده و بزرگترین حسرتش ندیدن بزرگ شدن فرزندانش در خارج از کشور است. به دلیل شرایط، مجبورم فیلم را در پستوی خانه نهان کنم.»
مستند تاریخ شفاهی همدان
«پس از آن، ساخت مستندی دیگر را در همدان آغاز کردم؛ اثری در فضای تاریخ شفاهی با بخش علمی و کتابخانهای. محلههای همدان هر یک عنوان خاصی دارند و همین موضوع سوژه فیلم است. ساخت این مستند تمام شده و در مرحله تدوین است.»
ایده اولیه «سینه ما رِکس»؛ یک خاطره خانوادگی
مهتریان درباره شکلگیری ایده اولیه گفت: «نوروز یک سال قبل از فاجعه سینما رکس در آبادان بودیم. برای برادرم یک ماجرای عاشقانه پیش آمد و چند ماه مکاتبه ادامه داشت. بعد از فاجعه، دیگر از آن دختر خبری نشد. با خودم گفتم شاید جزو قربانیان بوده باشد. ابتدا میخواستم این قصه عاشقانه را وارد مستند کنم، اما دیدم روایت زنانه میشود. وقتی وارد دل ماجرا شدم، دنیای جدیدی پیش رویم قرار گرفت و مسیر روایت تغییر کرد.»
نشست با پرسشهای حاضران درباره ابعاد مختلف مستند به پایان رسید.
“Sine Ma Rex” Documentary Analyzed on the Anniversary of the Abadan Cinema Rex Tragedy
According to Faranema, the documentary “Sine Ma Rex”, directed by Mitra Mahtarian, was screened and analyzed on August 18, 2026, marking the anniversary of the Cinema Rex tragedy. The session took place at the Ferdows Hall of the Iranian Cinema Museum, attended by Mahtarian and film critic Antonia Sherka, moderated by journalist Behnaz Shirbani.
The documentary explores both direct and indirect victims of the tragedy, emphasizing that “some victims were created after the event,” including individuals who witnessed the aftermath and carried trauma for decades.
Sherka praised the film’s oral history approach, its therapeutic dimension, and its search for hidden truths. She highlighted the strong visual contrast between water and fire, rooted in the cinematic landscape of southern Iran.
Mahtarian also revealed that she has completed two new documentaries:
- A portrait of a 90-year-old cultural activist in Kashan, whose life has been marked by hardship and decades of travel restrictions.
- A historical oral documentary set in Hamadan, currently in the editing stage.
She explained that the initial idea for “Sine Ma Rex” came from a personal family memory tied to Abadan shortly before the tragedy.
