به گزارش فرانما، مجید مجیدی در آیین افتتاح نمایشگاه عکس «تجلی مهر» گفت پروژه «محمد رسول‌الله(ص)» تنها به تولید یک فیلم سینمایی محدود نماند و زیرساخت‌ها، تجهیزات و نیروی انسانی‌ای را برای سینمای ایران به جا گذاشت که به گفته او، سال‌ها پس از پایان تولید نیز مورد استفاده قرار می‌گیرند.
این نمایشگاه با مجموعه‌ای از عکس‌های صحنه و پشت صحنه فیلم «محمد رسول‌الله(ص)» به عکاسی محمد فوقانی در موزه سینمای ایران افتتاح شد.
مجیدی در این مراسم تأکید کرد که به اعتقاد او، بخشی از دستاوردهای فنی و حرفه‌ای این پروژه در سال‌های گذشته کمتر مورد توجه قرار گرفته است.
او همچنین «محمد رسول‌الله(ص)» را بستری برای رشد گروهی از نیروهای جوان سینما دانست و گفت اثرگذاری پروژه را نباید تنها با نتیجه‌ای که روی پرده دیده شد، سنجید.
مجیدی: زیرساخت‌های فیلم هنوز استفاده می‌شوند
مجید مجیدی در بخش اصلی سخنان خود به مقیاس تولید فیلم بازگشت.
او گفت:
«فیلم پیامبر تنها یک فیلم نبود.»
به گفته این فیلمساز، پروژه علاوه بر تولید خود اثر، باعث ورود و ایجاد امکاناتی شد که سینمای ایران همچنان از آنها استفاده می‌کند.
مجیدی توضیح داد که در زمان ساخت فیلم، مجموعه‌ای از امکانات فنی و تولیدی برای پروژه فراهم شد و این ظرفیت‌ها پس از پایان فیلمبرداری نیز از چرخه سینمای ایران خارج نشدند.
او معتقد است این بخش از میراث «محمد رسول‌الله(ص)» در روایت‌های رسانه‌ای مربوط به فیلم کمتر دیده شده است.
با این حال، مجیدی جزئیات دقیق تجهیزات یا زیرساخت‌هایی را که اکنون همچنان مورد استفاده‌اند، در این مراسم تشریح نکرد.
بنابراین، این بخش از سخنان او ارزیابی خود کارگردان از میراث تولیدی پروژه است.
نسلی که کنار یک پروژه بزرگ رشد کرد
مجیدی دومین دستاورد مهم فیلم را پرورش نیروی انسانی دانست.
او گفت در جریان چند سال طراحی و تولید پروژه، جوانان و استعدادهای متعددی در بخش‌های مختلف سینما فرصت تجربه‌کردن یک تولید بزرگ را پیدا کردند.
«محمد رسول‌الله(ص)» یکی از گسترده‌ترین تولیدات سینمای ایران بود و گروه بزرگی از عوامل ایرانی و خارجی در آن حضور داشتند.
ویتوریو استورارو (Vittorio Storaro)، فیلمبردار سه‌بار برنده اسکار، مدیریت فیلمبرداری فیلم را برعهده داشت و ای.آر. رحمان (A. R. Rahman) موسیقی آن را ساخت.
همکاری عوامل ایرانی با چنین گروهی، از نگاه مجیدی، بخشی از همان تجربه‌ای بود که اثر آن فراتر از زمان تولید فیلم باقی ماند.
فوقانی: هفت هزار فریم از یک فیلم
بخش مهم دیگری از مراسم به محمد فوقانی اختصاص داشت؛ عکاسی که مجموعه «تجلی مهر» حاصل حضور او در طول تولید فیلم است.
فوقانی گفت حدود هفت هزار فریم از صحنه و پشت صحنه «محمد رسول‌الله(ص)» ثبت کرده است و تنها بخشی از این آرشیو در نمایشگاه دیده می‌شود.
او درباره آغاز همکاری خود با پروژه توضیح داد که ماجرا در حدود سال ۱۳۹۰ و پس از ارائه نمونه‌کارهایش شکل گرفت.
فوقانی آن انتخاب را نقطه‌ای تعیین‌کننده در مسیر حرفه‌ای خود توصیف کرد.
اما بخش اصلی صحبت‌های او درباره نسبت میان عکاس و صحنه فیلمبرداری بود.
«عکاس فیلم باید باشد تا نباشد»
فوقانی عکاسی فیلم را هنری دانست که به صبوری و نامرئی‌شدن عکاس در صحنه نیاز دارد.
از نگاه او، عکاس باید تا حد ممکن به اتفاق نزدیک شود، اما حضورش نباید ریتم بازی بازیگر یا تمرکز کارگردان را مختل کند.
او این موقعیت را با تعبیر «شبحی که باید باشد تا نباشد» توصیف کرد.
فوقانی گفت هنگام عکاسی تنها به ثبت ظاهری یک پلان فکر نمی‌کرده و تلاش داشته است حس حرکت و صدای موجود در تصویر سینمایی را به قاب ثابت منتقل کند.
او حتی از تلاش برای «عکاسی سکوت» در بعضی تصاویر سخن گفت.
همین نگاه، مجموعه عکس‌های «تجلی مهر» را از یک آرشیو صرف پشت صحنه به روایتی تصویری از فرآیند تولید نزدیک می‌کند.
میان پلان فیلم و یک فریم ثابت
علیرضا حسینی، از اعضای هیأت‌رئیسه خانه سینما، نیز در مراسم بر اهمیت عکاسی فیلم تأکید کرد.
او گفت یک پلان سینمایی از مجموعه‌ای از فریم‌ها ساخته می‌شود، اما عکاس باید از میان آن حرکت، لحظه‌ای واحد را انتخاب کند که بتواند هویت و فضای فیلم را به مخاطب منتقل کند.
حسینی همچنین به نحوه انتخاب فوقانی برای پروژه اشاره کرد.
به گفته او، انتخاب یک تصویر از میان نمونه‌کارهای فوقانی توسط فیلمبرداری در سطح ویتوریو استورارو و پذیرش این انتخاب از سوی مجیدی، اتفاقی مهم در مسیر حرفه‌ای این عکاس بوده است.
نمایشگاهی از خاطرات تولید
فوقانی در صحبت‌های خود عکس‌های نمایشگاه را «خاطره‌هایی» از چند سال تولید فیلم توصیف کرد.
او گفت از مراحل تست گریم و لباس تا جریان اصلی فیلمبرداری در پروژه حضور داشته است.
به گفته او، هدفش تنها تهیه عکس تبلیغاتی نبوده و خود را «امانت‌دار لحظه‌هایی در حال ساخته‌شدن» می‌دانسته است.
بخشی از تصاویر انتخاب‌شده برای «تجلی مهر» به صحنه‌های خود فیلم مربوط است و بخش دیگری، عوامل و فضای پشت دوربین را نشان می‌دهد.
به این ترتیب، مخاطب با جهانی مواجه می‌شود که بسیاری از عناصر آن در نسخه نهایی فیلم دیده نمی‌شوند؛ از آماده‌سازی صحنه و نور گرفته تا حضور گروه فنی در اطراف بازیگران.
مدیر موزه: بخشی از حافظه سینمای ایران
فاطمه محمدی، مدیرعامل موزه سینمای ایران، نیز در آغاز مراسم از «محمد رسول‌الله(ص)» به‌عنوان بخشی از حافظه فرهنگی و هنری سینمای ایران یاد کرد.
او گفت نمایش عکس‌های فوقانی فرصتی برای مرور بخشی از فرآیند خلق این پروژه است.
محمدی همچنین بر نقش موزه سینما در نگهداری و روایت چنین اسنادی تأکید کرد.
در واقع، عکس پشت صحنه زمانی که سال‌ها از تولید یک فیلم می‌گذرد، کارکردی فراتر از تبلیغات پیدا می‌کند و می‌تواند به سندی درباره تاریخ تولید سینما تبدیل شود.
مجیدی: در روایت تاریخ اسلام کم‌کاری کرده‌ایم
مجیدی بخش دیگری از سخنان خود را به تولید آثار سینمایی درباره تاریخ اسلام اختصاص داد.
او معتقد است تعداد آثار مهم ساخته‌شده درباره زندگی پیامبر اسلام در مقایسه با آثار سینمایی مربوط به برخی دیگر از چهره‌های دینی اندک بوده است.
مجیدی این وضعیت را نوعی کم‌کاری فرهنگی توصیف کرد و گفت سینما می‌تواند در ارائه تصویری از اسلام مبتنی بر محبت، گذشت، فداکاری، صلح و دوستی نقش داشته باشد.
او همچنین تأکید کرد که به اعتقادش، تصویری که گروه‌های تروریستی از اسلام ارائه کرده‌اند با آموزه‌های اصلی این دین نسبتی ندارد.
مجیدی بخشی از سخنان خود را نیز به جنگ‌های معاصر اختصاص داد و با انتقاد از رفتار آمریکا و اسرائیل، درباره کشته‌شدن غیرنظامیان و کودکان سخن گفت.
این اظهارات در چارچوب دیدگاه شخصی او در مراسم مطرح شد.
یک پروژه بحث‌برانگیز و پرهزینه
«محمد رسول‌الله(ص)» در سال ۲۰۱۵ به نمایش درآمد.
فیلم بر دوران کودکی و سال‌های نخست زندگی حضرت محمد(ص) تمرکز دارد و مجیدی در ساخت آن از نمایش مستقیم چهره پیامبر پرهیز کرده است.
علیرضا شجاع‌نوری، مهدی پاکدل، مینا ساداتی، محسن تنابنده، ساره بیات، داریوش فرهنگ و رعنا آزادی‌ور از بازیگران فیلم هستند.
پروژه به دلیل ابعاد تولید، ساخت دکورهای گسترده، همکاری عوامل بین‌المللی و هزینه تولید، از همان زمان مورد توجه و بحث قرار گرفت.
فیلم بعدها به‌عنوان نماینده ایران برای رقابت اسکار بهترین فیلم خارجی‌زبان نیز معرفی شد، اما به فهرست نهایی نامزدها نرسید.
بازگشت یک فیلم از مسیر عکس‌ها
بیش از یک دهه پس از نمایش «محمد رسول‌الله(ص)»، «تجلی مهر» این بار به جای خود فیلم، حافظه تصویری پشت دوربین آن را مقابل مخاطبان قرار داده است.
اگر فیلم نتیجه نهایی یک پروژه چندساله بود، عکس‌های فوقانی بخشی از آنچه را پیش از رسیدن به پرده اتفاق افتاد، حفظ کرده‌اند.
مجیدی در این مراسم کوشید همین فاصله میان «فیلم» و «پروژه» را برجسته کند.
از نگاه او، «محمد رسول‌الله(ص)» با آخرین پلان تمام نشد؛ تجهیزات، تجربه‌ها و افرادی که در جریان تولید آن شکل گرفتند، بخش دیگری از نتیجه پروژه بودند.
نمایشگاه «تجلی مهر» تا ۱۲ شهریور ۱۴۰۵ در موزه سینمای ایران ادامه دارد.
.
Majid Majidi: “Muhammad” Was More Than Just a Film
Faranema reports that Iranian filmmaker Majid Majidi has described “Muhammad: The Messenger of God” as a project whose impact extended far beyond the completed movie, arguing that it created infrastructure, introduced technical resources and helped develop a new generation of Iranian film professionals.
Majidi made the comments at the opening of “Tajalli-ye Mehr,” an exhibition at the Cinema Museum of Iran featuring production and behind-the-scenes photography from the film by Mohammad Foghani.
According to Majidi, some of the equipment and production resources acquired during the making of the film continue to benefit Iranian cinema years after production ended.
He said this legacy has received less public attention than the film itself.
“It Was Not Just a Film”
Majidi described the production as a major professional opportunity for Iranian cinema.
He argued that the project created significant infrastructure while also giving younger filmmakers and technicians the opportunity to work on an unusually large-scale production.
The film brought together Iranian and international artists.
Three-time Academy Award-winning cinematographer Vittorio Storaro served as director of photography, while Oscar-winning composer A. R. Rahman created the score.
Majidi suggested that the experience gained by Iranian crew members working within such a production was itself part of the film’s long-term legacy.
Seven Thousand Frames
Photographer Mohammad Foghani said he shot approximately 7,000 still images during the film’s production.
Only a portion of that archive is being presented in the exhibition.
Foghani recalled joining the project around 2011 after submitting portfolios of his previous professional photography.
He described the experience as a turning point in both his career and his way of looking at photography.
“A Film Photographer Must Be Present Without Being Seen”
Foghani described film-set photography as an art that requires patience and near-invisibility.
The photographer, he said, has to move close enough to capture the moment without interrupting an actor’s rhythm or a director’s concentration.
He compared the film photographer to a ghost who “must be there in order not to be there.”
Foghani said he tried to bring a sense of sound and movement into his still photographs and, in some cases, even attempted to photograph silence.
Photography as Film Memory
Alireza Hosseini, a member of the Iranian House of Cinema’s board, also emphasized the role of still photography in preserving a film’s identity.
While cinema is created through a sequence of frames, a production photographer must select a single moment capable of conveying the atmosphere of the entire film.
The exhibition therefore functions not merely as a collection of promotional stills but as an archive of a major Iranian production.
Majidi on Representing Islam Through Cinema
Majidi also used the event to discuss the limited number of major films about the life and history of Prophet Muhammad.
He argued that Muslim filmmakers and intellectuals should make greater use of cinema to present an understanding of Islam centered on compassion, forgiveness, sacrifice, peace and friendship.
He also criticized contemporary violence and civilian deaths in ongoing conflicts, framing those comments as part of his broader argument about the difference between his understanding of Islamic principles and the actions of extremist groups.
A Film Revisited Through Its Images
“Muhammad: The Messenger of God” was released in 2015.
The film focuses on the childhood and early years of Prophet Muhammad and avoids directly showing the Prophet’s face.
Its cast includes Alireza Shoja-Nouri, Mehdi Pakdel, Mina Sadati, Mohsen Tanabandeh, Sareh Bayat, Dariush Farhang and Rana Azadivar.
More than a decade after the film’s release, “Tajalli-ye Mehr” revisits the project not through the finished movie alone, but through the visual memory preserved behind the camera.
The exhibition will remain open at the Cinema Museum of Iran through September 3, 2026.
