به گزارش فرانما، نزدیک به ۲۸ فیلم از پنج دهه فعالیت سینمایی عباس کیارستمی در برنامه‌ای گسترده در سائوپائولو برزیل مرور می‌شود؛ مرور سینمایی‌ای که از نخستین فیلم‌های کوتاه او در کانون پرورش فکری آغاز شده و تا «۲۴ فریم»، آخرین اثر بلند فیلمساز ایرانی، ادامه پیدا می‌کند.
برنامه «عباس کیارستمی در مرور» از ۱۷ ژوئیه در مرکز فرهنگی و سینمایی IMS Paulista آغاز شده و برخلاف برخی گزارش‌ها، قرار نیست با پایان سپتامبر تمام شود.
این برنامه تا دسامبر ۲۰۲۶ ادامه خواهد داشت.
مرور کیارستمی مجموعه‌ای از فیلم‌های کوتاه، متوسط و بلند او را دربر می‌گیرد و بسیاری از آثار با نسخه‌های مرمت‌شده 2K برای مخاطبان برزیلی نمایش داده می‌شوند.
از «نان و کوچه» تا «۲۴ فریم»
دامنه زمانی این برنامه تقریباً تمام مسیر حرفه‌ای کیارستمی را پوشش می‌دهد.
آغاز این مسیر با «نان و کوچه» محصول ۱۹۷۰ است؛ نخستین فیلم کوتاه او که در واحد سینمایی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان ساخته شد.
در سوی دیگر برنامه، «۲۴ فریم» قرار دارد؛ پروژه‌ای که کیارستمی در سال‌های پایانی زندگی روی آن کار کرد و پس از درگذشتش در سال ۲۰۱۷ به نمایش درآمد.
میان این دو نقطه، آثاری از دوره‌های مختلف فیلمسازی او قرار گرفته‌اند؛ از فیلم‌های آموزشی و کودکانه کانون تا فیلم‌هایی که کیارستمی را به یکی از چهره‌های اصلی سینمای مدرن جهان تبدیل کردند.
سه‌گانه کوکر در سپتامبر
برنامه ماه سپتامبر بیش از هر چیز بر مجموعه‌ای متمرکز است که منتقدان بعدها آن را «سه‌گانه کوکر» نامیدند.
«خانه دوست کجاست؟» امروز، ۲ سپتامبر، ساعت ۱۹:۳۰ نمایش داده می‌شود و یک بار دیگر نیز ۱۳ سپتامبر ساعت ۱۸ روی پرده خواهد رفت.
«زندگی و دیگر هیچ» در ۹ و ۲۰ سپتامبر نمایش داده می‌شود.
سومین فیلم این مجموعه، «زیر درختان زیتون» نیز در ۱۶ و ۲۷ سپتامبر روی پرده خواهد رفت.
تمام این نمایش‌های ماه سپتامبر رایگان اعلام شده‌اند.
«خانه دوست کجاست؟»؛ آغاز شهرت جهانی
«خانه دوست کجاست؟» یکی از فیلم‌هایی بود که در اواخر دهه ۱۹۸۰ توجه جدی منتقدان خارج از ایران را به کیارستمی جلب کرد.
داستان درباره پسربچه‌ای به نام احمد است که دفتر مشق دوستش را اشتباهی با خود به خانه می‌برد و برای جلوگیری از تنبیه او، تلاش می‌کند خانه دوستش را در روستایی دیگر پیدا کند.
این داستان ساده، در فیلم کیارستمی به جست‌وجویی درباره مسئولیت، اخلاق، کودکی و رابطه انسان با محیط اطرافش تبدیل شد.
فیلم در سال ۱۹۸۹ جایزه پلنگ برنزی جشنواره لوکارنو را دریافت کرد و یکی از نخستین موفقیت‌های مهم بین‌المللی کیارستمی را رقم زد.
از زلزله رودبار تا «زندگی و دیگر هیچ»
پس از زلزله ویرانگر سال ۱۳۶۹ در شمال ایران، کیارستمی برای اطلاع از سرنوشت بازیگران کودک «خانه دوست کجاست؟» به منطقه بازگشت.
همین سفر بعدها زمینه ساخت «زندگی و دیگر هیچ» را فراهم کرد.
فیلم درباره کارگردانی است که همراه پسرش در منطقه زلزله‌زده به جست‌وجوی دو کودک بازیگر فیلم قبلی می‌رود.
اما سفر به تدریج از جست‌وجوی دو نفر فراتر می‌رود و به مواجهه‌ای با زندگی در دل ویرانی تبدیل می‌شود.
کیارستمی در این فیلم به جای تمرکز صرف بر مرگ، نشانه‌های ادامه زندگی را در میان خرابه‌ها دنبال می‌کند.
فیلمی درباره فیلمی درباره یک فیلم
«زیر درختان زیتون» این ساختار را یک گام دیگر پیچیده‌تر کرد.
این بار کیارستمی به پشت صحنه ساخت فیلم قبلی بازگشت و داستان رابطه دو بازیگر جوان را در جریان فیلمبرداری روایت کرد.
در نتیجه، سه فیلم به شکلی درهم‌تنیده به یکدیگر ارجاع می‌دهند.
واقعیت، بازسازی و فیلم در فیلم در این مجموعه دائماً جای خود را عوض می‌کنند.
همین ویژگی باعث شده سه‌گانه کوکر یکی از نمونه‌های شاخص بازی کیارستمی با مرز میان مستند و داستان، واقعیت و بازنمایی باشد.
شروع برنامه با فیلم‌های کانون
مرور سائوپائولو از ۱۷ ژوئیه با نمایش «رنگ‌ها» و «تجربه» آغاز شد.
«تجربه» از آثار اولیه کیارستمی است و در شکل‌گیری آن، همکاری با امیر نادری نیز نقش داشت.
در ادامه «از اوقات فراغت خود چگونه استفاده کنیم: رنگ‌زنی» و «مسافر» به نمایش درآمدند.
همچنین «نان و کوچه» در کنار «مشق شب» برای مخاطبان برزیلی روی پرده رفت.
این انتخاب‌ها به تماشاگر اجازه می‌دهند دوره‌ای از سینمای کیارستمی را ببینند که معمولاً زیر سایه فیلم‌های مشهور دهه‌های ۱۹۹۰ و ۲۰۰۰ او قرار می‌گیرد.
از «همسرایان» تا «باد ما را خواهد برد»
در ماه اوت، برنامه به دوره‌های متفاوت‌تری از فیلمسازی کیارستمی رسید.
فیلم کوتاه «همسرایان» در کنار «باد ما را خواهد برد» نمایش داده شد.
«باد ما را خواهد برد» محصول ۱۹۹۹ یکی از مهم‌ترین فیلم‌های دوره متأخر کیارستمی در ایران است.
همچنین مستندهای «بزرگداشت معلم» و «اولی‌ها» در ماه اوت روی پرده رفتند.
این دو فیلم نمونه‌های روشنی از علاقه دائمی کیارستمی به نظام آموزشی، کودکان و روابط قدرت در محیط مدرسه هستند.
«طعم گیلاس» هم در راه است
برنامه مرور آثار با پایان سه‌گانه کوکر متوقف نخواهد شد.
در ماه‌های بعد آثاری چون «طعم گیلاس»، «کلوزآپ»، «ABC Africa»، «پنج؛ تقدیم به اوزو»، «شیرین»، «کپی برابر اصل»، «مثل یک عاشق» و «۲۴ فریم» نیز در برنامه قرار دارند.
«طعم گیلاس» در سال ۱۹۹۷ نخل طلای جشنواره کن را برای کیارستمی به همراه آورد.
این جایزه نقطه‌ای مهم در تثبیت جایگاه جهانی او بود و کیارستمی را بیش از پیش به یکی از نمایندگان شناخته‌شده سینمای ایران در جهان تبدیل کرد.
«کلوزآپ» و فروپاشی مرز واقعیت و داستان
حضور «کلوزآپ» در این مرور نیز اهمیت ویژه‌ای دارد.
فیلم محصول ۱۹۹۰ است و ماجرای واقعی حسین سبزیان را دنبال می‌کند؛ مردی که خود را به‌جای محسن مخملباف معرفی کرده بود.
کیارستمی بخشی از روند قضایی پرونده را ثبت کرد و همزمان از شخصیت‌های واقعی خواست ماجرا را دوباره مقابل دوربین بازسازی کنند.
نتیجه فیلمی شد که تشخیص مرز مستند و داستان در آن عملاً دشوار است.
«کلوزآپ» در دهه‌های بعد به یکی از آثار مرجع برای بحث درباره حقیقت، اجرا، هویت و ماهیت سینما تبدیل شد.
کیارستمی بیرون از ایران
مرور سائوپائولو فقط بر فیلم‌های ایرانی کیارستمی تمرکز ندارد.
آثاری از دوره‌ای که او خارج از ایران فیلم ساخت نیز در برنامه قرار گرفته‌اند.
«کپی برابر اصل» با بازی ژولیت بینوش در ایتالیا ساخته شد.
«مثل یک عاشق» نیز در ژاپن شکل گرفت.
این دو فیلم نشان دادند زبان سینمایی کیارستمی، باوجود پیوند عمیق با جغرافیا و فرهنگ ایران، قابلیت انتقال به محیط‌های کاملاً متفاوت را دارد.
برزیل و سابقه مواجهه با کیارستمی
این نخستین بار نیست که برزیل میزبان مرور گسترده آثار کیارستمی می‌شود.
در سال ۲۰۱۶ برنامه‌ای با عنوان «عباس کیارستمی: یک فیلم، صد داستان» در مراکز فرهنگی Banco do Brasil برگزار شد.
آن برنامه نیز تلاش داشت تصویری گسترده‌تر از سینمای فیلمساز ایرانی ارائه کند.
مرور تازه IMS Paulista حدود یک دهه بعد، این مسیر را با نسخه‌های مرمت‌شده و مجموعه گسترده‌تری از فیلم‌ها ادامه می‌دهد.
کلبر مندونسا فیلو و میراث کیارستمی
برنامه سینمایی IMS Paulista با نظارت بخش سینمای این مؤسسه برگزار می‌شود؛ بخشی که کلبر مندونسا فیلو، فیلمساز شناخته‌شده برزیلی، از چهره‌های اصلی آن است.
مندونسا فیلو در متنی به مناسبت این مرور، اهمیت کیارستمی را فراتر از تاریخ سینمای ایران دانسته و بر امکان شناخت یک کشور از طریق سینمای آن تأکید کرده است.
در نگاه برگزارکنندگان، این مرور قرار نیست تنها یک بزرگداشت تاریخی باشد.
هدف آن ارائه دوباره فیلم‌های کیارستمی به نسلی است که بخش بزرگی از آثار او را هرگز روی پرده سینما ندیده است.
ده سال پس از مرگ کیارستمی
این برنامه در سالی برگزار می‌شود که ۱۰ سال از درگذشت عباس کیارستمی می‌گذرد.
او ۴ ژوئیه ۲۰۱۶ در ۷۶ سالگی در پاریس درگذشت.
با این حال، جایگاه او در سینمای جهان تنها به جوایز بین‌المللی یا حضور در جشنواره‌ها محدود نمانده است.
فیلمسازان و منتقدان بسیاری از تأثیر کیارستمی بر شیوه روایت، استفاده از نابازیگران، رابطه فیلم و تماشاگر و بازی با مرز واقعیت و داستان سخن گفته‌اند.
آثار او همچنین یکی از مهم‌ترین مسیرهای آشنایی مخاطبان بین‌المللی با سینمای ایران در دهه‌های پایانی قرن بیستم بودند.
مروری که تا دسامبر ادامه دارد
برخلاف خبرهای اولیه که پایان این برنامه را ۲۷ سپتامبر اعلام کرده‌اند، ۲۷ سپتامبر تنها آخرین تاریخ فعلاً اعلام‌شده برای برنامه ماه سپتامبر است.
مرور آثار تا پایان سال میلادی ادامه دارد و IMS قرار است برنامه فیلم‌های بعدی را ماه‌به‌ماه اعلام کند.
به این ترتیب، آنچه در سائوپائولو شکل گرفته نه یک مجموعه محدود از چند نمایش، بلکه مروری تقریباً جامع بر پنج دهه سینمای عباس کیارستمی است؛ از پسربچه‌ای در «نان و کوچه» تا آخرین تجربه‌های تصویری او در «۲۴ فریم».
.
Five Decades of Abbas Kiarostami on Screen in São Paulo
Faranema reports that nearly 28 films spanning five decades of Abbas Kiarostami’s career are being presented in a major retrospective at IMS Paulista in São Paulo, Brazil.
Contrary to some reports, the retrospective does not end on September 27.
The official program runs from July through December 2026, presenting shorts, medium-length works and feature films from different stages of Kiarostami’s career, many in restored 2K presentations.
The selection stretches from his early Kanoon work, including “The Bread and Alley” (1970), to his final feature project, “24 Frames,” released posthumously in 2017.
The Koker Trilogy in September
September’s program focuses on the three films commonly known as the Koker Trilogy.
“Where Is the Friend’s House?” screens on September 2 and September 13.
“And Life Goes On” follows on September 9 and September 20.
“Through the Olive Trees” will be shown on September 16 and September 27.
All six September screenings have been announced as free to the public.
From Kanoon to International Recognition
The retrospective began on July 17 with “The Colors” and “The Experience.”
Other early works already screened include “How to Make Use of Leisure Time: Painting,” “The Traveler,” “The Bread and Alley,” “Homework,” “The Chorus,” “Tribute to the Teachers” and “First Graders.”
These films provide access to a period of Kiarostami’s career that is often overshadowed internationally by his more celebrated features from the 1990s.
His early filmmaking at Kanoon, Iran’s Institute for the Intellectual Development of Children and Young Adults, established many of the concerns that would continue throughout his career: children, responsibility, everyday life, observation and the uncertain border between documentary and fiction.
More Major Works to Come
The São Paulo retrospective will continue after September.
Future programs include “Close-Up,” “Taste of Cherry,” “ABC Africa,” “Five Dedicated to Ozu,” “Shirin,” “Certified Copy,” “Like Someone in Love” and “24 Frames.”
“Close-Up” became one of Kiarostami’s most influential works through its merging of documentary footage and reenactment.
“Taste of Cherry” won the Palme d’Or at the Cannes Film Festival in 1997, further establishing Kiarostami as one of the leading figures of world cinema.
Kiarostami Beyond Iran
The program also includes films Kiarostami made outside Iran.
“Certified Copy,” starring Juliette Binoche, was filmed in Italy, while “Like Someone in Love” was made in Japan.
Those films demonstrated how Kiarostami’s cinematic language could move beyond Iran while retaining his characteristic interest in perception, performance and the instability of reality.
A Previous Brazilian Retrospective
Brazil has previously hosted a major survey of Kiarostami’s work.
In 2016, the retrospective “Abbas Kiarostami: One Film, One Hundred Stories” was presented through the Centro Cultural Banco do Brasil.
The new IMS Paulista program revisits that relationship a decade later with an extensive selection and restored prints.
Ten Years After His Death
The retrospective is taking place in the year marking the tenth anniversary of Kiarostami’s death.
The Iranian filmmaker died in Paris on July 4, 2016, at the age of 76.
His international legacy extends beyond awards.
His approach to nonprofessional actors, open-ended narratives, everyday observation and the relationship between fiction and reality has influenced filmmakers and critics around the world.
The São Paulo retrospective continues through December 2026, offering Brazilian audiences a broad journey through his cinema, from his earliest short films to his final experiments with the moving image.