به گزارش فرانما نخستین نشست تخصصی ارائه یافتههای پژوهشی سازمان سینمایی در سال ۱۴۰۵ با موضوع «خلأها و چالشهای حقوقی سینمای ایران» در سالن سیفالله داد خانه سینما برگزار شد. این نشست به همت معاونت توسعه فناوری و مطالعات سازمان سینمایی و با حضور هنرمندان، کارشناسان و مدیران سینمایی برگزار شد.
دو مسیر پژوهشی؛ فناوری و حقوق سینما
علیرضا اسماعیلی معاون توسعه فناوری و مطالعات سازمان سینمایی با اشاره به طراحی دو نوع نشست تخصصی گفت:
- یک مسیر مربوط به پیشرفتهای فناوری نوین در سینماست؛ نخستین نشست این بخش با موضوع جلوههای ویژه فیلم «موسی کلیمالله» برگزار شده است.
- مسیر دوم به پژوهشهای ساختاری و حقوقی اختصاص دارد که یافتههای آن در اختیار فعالان سینما قرار میگیرد.
او تأکید کرد:
«پرسشها و پاسخهای نشستها تدوین میشود تا در اختیار مجموعههایی قرار گیرد که به این محتوا نیاز دارند.»
اسماعیلی یادآور شد که از سال ۱۳۹۵ تاکنون شورای پژوهش هر سال تشکیل شده و پژوهشهای متعددی انجام شده است. هدف، استفاده عملی از این پژوهشها برای ارتقای سینمای ایران است.
روند پژوهش در سازمان سینمایی
حسین یزدانشناس مدیرکل دفتر مطالعات، توسعه دانش و مهارتهای سینمایی، درباره روند پژوهش گفت:
- هر سال فراخوان اولویتهای پژوهشی سینما منتشر میشود.
- محققان براساس این اولویتها پیشنهادهای پژوهشی ارائه میکنند.
- پیشنهادها در شورای پژوهش بررسی و برخی انتخاب میشوند.
- پژوهشها تحت نظارت ناظر تخصصی تکمیل میشوند.
- از سال گذشته، نشستهای «ارائه یافتههای پژوهشی» آغاز شده و تاکنون ۱۰ نشست برگزار شده است.
او افزود:
«اولین نشست امسال به موضوع خلأها و چالشهای حقوقی سینمای ایران اختصاص دارد.»
عدم شفافسازی؛ مهمترین معضل حقوقی سینمای ایران
محمدجواد ولیزاده: سینمای ایران هنوز صنعت نشده است
محمدجواد ولیزاده محقق پژوهش «خلأها و چالشهای حقوقی سینمای ایران» با محوریت حقوق مخاطب، مالکیت معنوی، قراردادها و رقابت گفت:
«سینما علاوه بر کارکرد فرهنگی و اجتماعی، یک صنعت است. اما سینمای ایران هنوز فاصله زیادی با یک صنعت قدرتمند دارد.»
او افزود:
- سینماگران کمتر ریسک اقتصادی میکنند.
- با وجود بودجهها و مصوبات، فرصتهای کمریسک ترجیح داده میشود.
- یکی از دلایل اصلی این وضعیت، مشکلات حقوقی است.
مرزهای حقوقی نامشخص
ولیزاده تأکید کرد:
«عدم شفافسازی، معضل اصلی است. مرزهای حقوقی ذینفعان مشخص نیست و این نابسامانی مانع رشد صنعت سینما میشود.»
او همچنین به موارد زیر اشاره کرد:
- فقر پژوهشی در حوزه حقوق سینما
- تعارض و تداخل وظایف نهادهای نظارتی
- ضعف قوانین حقوقی
- ناآگاهی مخاطب نسبت به حقوق خود
- نبود سازوکارهای حمایت عملی
- عدم تطابق قوانین مالکیت معنوی با فناوریهای نو
- گستردگی قراردادهای شفاهی
- ابهام در تعیین مالکیت و حقوق عوامل تولید
تنظیمگری حقوقی وجود ندارد
مهدی کوهیان: سه نوع قرارداد هنری داریم
مهدی کوهیان حقوقدان حوزه رسانه با تقدیر از انتخاب این موضوع گفت:
- قرارداد واگذاری حقوق اثر
- قرارداد سفارش تولید
- قرارداد استخدام
او توضیح داد:
«بسیاری، قرارداد استخدام را با سفارش اشتباه میگیرند. این سه مدل کاملاً متفاوتاند.»
تشتت در قراردادهای سینمایی
کوهیان افزود:
«مشکل اصلی، نبود تنظیمگری است. نمیدانیم قرارداد را طبق قانون کار ببندیم یا قانون مدنی. این تشتت، مشکلات جدی ایجاد کرده است.»
او مثال زد:
- بودجه صندوق هنر در سال گذشته کمتر از یک همت بوده است.
- اما فقط ضریب پیمان قراردادهای تهیهکنندگان با تأمین اجتماعی در صنعت تصویر حدود پنج همت بوده است.
پایان نشست
در پایان نشست، کارشناسان به پرسشهای حاضران پاسخ دادند. از جمله حاضران: لادن طاهری، محمدرضا فرجی، محمدحسین فرج، حسن آقاکریمی، محمد آلادپوش، امیررضا معتمدی، امیر اثباتی، محمدعلی حسیننژاد، فرخ یکدانه، مصطفی احمدی، شهرزاد راستانی و اکبر محبی.
Legal Transparency Identified as Key Roadmap for the Future of Iranian Cinema
According to Faranema, the first research‑presentation session of 2025 at the Cinema Organization focused on legal gaps and challenges in Iranian cinema. Speakers emphasized the need for clear legal boundaries, updated regulations, stronger intellectual property frameworks, and unified contract standards. Experts argued that the lack of legal transparency prevents Iranian cinema from functioning as a true industry.
