به گزارش فرانما و به نقل از پایگاه خبری موزه سینمای ایران، جامعه ارامنه از نخستین روزهای شکلگیری سینما در ایران در عرصههای گوناگون حضور داشته و سهمی چشمگیر در شکوفایی این هنر ایفا کرده است. کارگردانی، دستیاری، آهنگسازی، بازیگری، نقد و نگارش سینمایی، سینماداری، فیلمبرداری، بخشهای فنی و آموزش از جمله حوزههایی هستند که هنرمندان ارمنی در آنها نقشآفرینی کردهاند.
آغاز با آوانس اوگانیانس
یکی از نخستین فعالیتهای سینمایی ارامنه در ایران تأسیس مدرسه آرتیسیتی سینما توسط آوانس اوگانیانس بود. او در سال ۱۳۰۸ وارد ایران شد و پس از فراگیری زبان فارسی، نخستین آموزشگاه سینمایی کشور را بنیان گذاشت. اوگانیانس علاوه بر آموزش، دو فیلم بلند «آبی و رابی» و «حاجی آقا آکتور سینما» و چند فیلم کوتاه ساخت. هرچند پس از بازگشت از هند دیگر فعالیتی در سینما نداشت، اما نقش او در بنیانگذاری آموزش سینما در ایران ماندگار شد.
ساموئل خاچیکیان؛ استاد دلهره
ساموئل خاچیکیان از شناختهشدهترین کارگردانان ارمنی سینمای ایران است. او با امکانات ابتدایی توانست میزانسها و تصاویری خلق کند که هنوز هم در گونههای وحشت و دلهره نمونههای موفقی محسوب میشوند. فیلمهای «طوفان در شهر ما»، «شبنشینی در جهنم» و «عقابها» از آثار شاخص او هستند. «عقابها» در سال ۱۳۶۴ به نمایش درآمد و با جذب حدود ۱۸ درصد جمعیت ایران، یکی از پرفروشترین فیلمهای تاریخ سینمای ایران شد. خاچیکیان همچنین هنرمندانی چون رضا بیک ایمانوردی و منصور سپهرنیا را به سینما معرفی کرد.
واروژ کریممسیحی؛ شاگرد نزدیک بیضایی
واروژ کریممسیحی با دستیاری در فیلم «رگبار» بهرام بیضایی وارد سینما شد و بعدها با ساخت فیلم «پرده آخر» در سال ۱۳۶۹ در جشنواره فجر درخشید. این فیلم در شانزده رشته نامزد دریافت سیمرغ شد و در هشت رشته از جمله بهترین کارگردانی و تدوین موفق به کسب جایزه شد. کریممسیحی پس از آن با فاصلهای طولانی فیلم «تردید» را ساخت که در جشنواره فجر بیستوهفتم سیمرغ بهترین فیلم را دریافت کرد.
آربی آوانسیان؛ کارگردان آوانگارد
آربی آوانسیان بیشتر در تئاتر شناخته میشود، اما در سینما نیز اثرگذار بود. او در دانشگاه تهران و مدرسه عالی رادیو و تلویزیون ملی ایران تدریس کرد و فیلم «چشمه» را با بازی پرویز پورحسینی ساخت. این فیلم او را به عنوان کارگردانی آوانگارد معرفی کرد. کتاب دو جلدی «تئاتر و سینمای آربی آوانسیان» نیز به بررسی آثار و اندیشههای او پرداخته است.
روبیک منصوری؛ همه فن حریف
روبیک منصوری آهنگساز، تنظیمکننده، تدوینگر و صدابردار بود که در طول ۶۲ سال فعالیت برای ۱۳۴ فیلم آهنگسازی کرد و با کارگردانانی چون مسعود کیمیایی، ناصر تقوایی و رخشان بنیاعتماد همکاری داشت. او نمونهای از هنرمندان چندوجهی ارمنی بود که در بخشهای فنی سینما نقش مهمی ایفا کرد.
بازیگران و منتقدان
ماهایا پطروسیان و روبیک میناسیان از جمله بازیگران ارمنی بودند که راه ورود زنان بازیگر به سینمای ایران را هموار کردند. در حوزه نقد و پژوهش نیز نامهایی چون زاون قوکاسیان و روبرت صافاریان برجستهاند. قوکاسیان بیش از ۲۰ کتاب سینمایی نوشت و آثار کارگردانان بزرگی چون بیضایی و کیارستمی را بررسی کرد. صافاریان نیز با ترجمه آثار سینمایی نقش مهمی در ارتقای دانش سینمایی داشت.
دیگر چهرهها و فعالیتها
علاوه بر این افراد، شخصیتهایی چون وارطان هوانسیان با ساخت سالنهای سینما سپیده و رودکی و بارویر گالستیان با انتشار نشریه «ستاره سینما» نقش تعیینکنندهای در گسترش زیرساختهای سینمای ایران داشتند.
Armenian Artists in Iranian Cinema
From Avanes Ohanian’s first film school to Samuel Khachikian’s thrillers and Varouj Karim-Masihi’s award-winning works, Armenian artists have played a vital role in shaping Iranian cinema across directing, acting, composing, criticism, and technical fields.
