به گزارش فرانما نشست «کتاب و سینما؛ آنها که میخرند آنها که میفروشند» عصر روز شنبه ۲۷ تیرماه با حضور رسول صدرعاملی، حسین سناپور و مرتضی فرشباف در خانه سینما برگزار شد. این نشست با هدف بررسی نسبت ادبیات داستانی و سینمای ایران و چالشهای اقتباس ادبی در سینما شکل گرفت.
صدرعاملی: دور افتادن سینما از ادبیات یک آسیب جدی است
در آغاز نشست، مرتضی فرشباف درباره رابطه ادبیات و سینما پرسشهایی را مطرح کرد و رسول صدرعاملی در پاسخ گفت: «یکی از آسیبهای جدی سینما، دور افتادن از ادبیات است. میان نویسنده و فیلمساز همیشه سوءتفاهم وجود داشته، زیرا فیلمساز روح قصه را میبیند و بر اساس دریافت خود اثر میسازد.»
صدرعاملی با اشاره به تجربه فیلم «زیبا صدایم کن» افزود: «بخشی از موفقیت این فیلم را مدیون رمان آن هستم. نویسنده نباید انتظار داشته باشد فیلمساز اثر او را ترجمه کند؛ سینما زبان مستقل خود را دارد.»
نبود آژانسهای ادبی ـ سینمایی؛ یک خلأ ساختاری
صدرعاملی با اشاره به تجربه جهانی گفت: «در دنیا آژانسهایی وجود دارد که رمانها را مطالعه میکنند و آثار مناسب را به فیلمسازان معرفی میکنند. نبود چنین مراکزی در ایران به نبود صنعت سینما و نبود تهیهکننده مقتدر بازمیگردد.»
او تأکید کرد: «بهصورت آگاهانه تلاش شده تهیهکننده مقتدر در سینمای ایران شکل نگیرد و هر گروهی که در مسیر حرفهای شدن بوده، با شکست مواجه شده است.»
سناپور: فیلمساز مترجم نویسنده نیست
حسین سناپور نیز درباره اقتباس گفت: «کارگردان نباید مترجم نویسنده باشد. سینما زبان مستقل دارد و فیلمساز باید برداشت خود را از اثر ادبی ارائه دهد.»
او با اشاره به تجربههای شخصی افزود: «گاهی کتابها خوانده میشوند اما به دلایل مختلف مسیر اقتباس ادامه پیدا نمیکند. کسانی که با سینما آشنا نیستند انتظار دارند فیلم دقیقاً شبیه داستان باشد، اما این نگاه درست نیست.»
چرا اقتباس در سینمای ایران کمرنگ است؟
سناپور چند دلیل را مطرح کرد:
- بسیاری از فیلمسازان از حوزه مستند آمدهاند و کمتر به ادبیات توجه داشتهاند.
- دورههایی مانند نئورئالیسم، گرایش سینما را از ادبیات دور کرده است.
- ژانرنویسی در ادبیات ایران رایج نبوده و این موضوع اقتباس را دشوار کرده است.
او افزود: «در سالهای اخیر گرایش به ژانر جنایی بیشتر شده و این میتواند زمینه تازهای برای اقتباس باشد.»
ضرورت وجود واسطه میان ادبیات و سینما
مرتضی فرشباف تأکید کرد: «نویسنده باید به امکان بصری اثر خود فکر کند و ظرفیتهای تصویری قصه را بشناسد.»
سناپور نیز گفت: «تهیهکنندهها فرصت مطالعه همه رمانها را ندارند. باید نهادی وجود داشته باشد که آثار ادبی را بررسی و به سینماگران معرفی کند.»
صدرعاملی: نبود تهیهکننده مقتدر، مشکل بزرگ سینمای ایران
صدرعاملی با انتقاد از وضعیت آموزش تهیهکنندگی گفت: «شهر پر از کلاسهای کارگردانی و بازیگری است اما هیچ کلاسی برای تربیت تهیهکننده وجود ندارد. سینما بدون تهیهکننده حرفهای نمیتواند مسیر خود را ادامه دهد.»
او افزود: «قصههای درخشانی داریم اما باید دید چگونه میتوان آنها را به آثار سینمایی تبدیل کرد.»
سناپور: حتی دشوارترین رمانها هم قابلیت اقتباس دارند
سناپور گفت: «هر کتاب داستانی میتواند تبدیل به فیلم شود. حتی آثار دشوار مانند باشگاه مشتزنی یا صد سال تنهایی نیز قابلیت اقتباس دارند.»
او یادآور شد: «ماندگارترین آثار سینمای پیش از انقلاب، اقتباسی بودهاند؛ مانند شازده احتجاب، آرامش در حضور دیگران و دایره مینا.»
لزوم ایجاد ارتباط میان نویسندگان و فیلمسازان
سناپور تأکید کرد: «باید فردی وجود داشته باشد که میان ادبیات و سینما ارتباط برقرار کند. فیلمسازانی مانند تقوایی، مهرجویی و فرمانآرا با ادبیات آشنا بودند و این ارتباط باید دوباره شکل بگیرد.»
صدرعاملی نیز گفت: «اگر ارتباط میان نویسندگان و فیلمسازان تقویت شود، امکان ساخت آثار سینمایی بسیار خوبی وجود خواهد داشت.»
حضور چهرهها
در این نشست چهرههایی چون فرهاد توحیدی، علیرضا حسینی، نازنین مفخم، مهرزاد دانش، محمد آلادپوش، رامتین شهبازی، دکتر محمدعلی حسیننژاد، علی روئینتن، علیاکبر حیدری، امیر فرضاللهی و دیگران حضور داشتند.
“Books and Cinema: Those Who Buy, Those Who Sell” Held at the House of Cinema
According to Faranema, the panel “Books and Cinema: Those Who Buy, Those Who Sell” was held with the participation of Rasoul Sadr-Ameli, Hossein Sanapour, and Morteza Farshbaf. The discussion focused on the relationship between literature and cinema, the challenges of adaptation, and the structural issues of Iranian film production.
Key points included:
- Sadr-Ameli emphasized the gap between cinema and literature and the absence of strong producers.
- Sanapour argued that filmmakers should not translate literature but reinterpret it.
- Both speakers highlighted the need for agencies that evaluate novels and connect writers with filmmakers.
- The panel also discussed the potential of genre fiction and the historical importance of literary adaptations in Iranian cinema.
