به گزارش فرانما، پنج فیلم شاخص از پنج فیلمساز مهم تاریخ سینمای ایران در آستانه روز ملی سینما با نسخه‌های اصلاح و مرمت‌شده به پرده موزه سینما بازمی‌گردند؛ برنامه‌ای پنج‌روزه که از «ای ایران» ناصر تقوایی آغاز می‌شود و روز ۲۱ شهریور با «پرده آخر» واروژ کریم‌مسیحی به پایان می‌رسد.
این برنامه با همکاری فیلمخانه ملی ایران از سه‌شنبه ۱۷ شهریور آغاز می‌شود.
نمایش‌ها هر روز از ساعت ۱۸ تا ۲۰ در سالن «سینماتوگراف» موزه سینمای ایران برگزار خواهند شد.
پنج روز، پنج فیلمساز
ترتیب نمایش فیلم‌ها بر اساس برنامه اعلام‌شده چنین است:
سه‌شنبه ۱۷ شهریور: «ای ایران» ـ ناصر تقوایی
چهارشنبه ۱۸ شهریور: «تنگسیر» ـ امیر نادری
پنجشنبه ۱۹ شهریور: «ستارخان» ـ علی حاتمی
جمعه ۲۰ شهریور: «هامون» ـ داریوش مهرجویی
شنبه ۲۱ شهریور: «پرده آخر» ـ واروژ کریم‌مسیحی
آخرین نمایش دقیقاً با روز ملی سینمای ایران همزمان شده است.
آغاز با «ای ایران» ناصر تقوایی
نخستین فیلم این مجموعه، «ای ایران» ساخته ناصر تقوایی است.
تقوایی این فیلم را در سال ۱۳۶۸ ساخت.
داستان در روزهای منتهی به انقلاب ۱۳۵۷ و در ماسوله می‌گذرد.
شخصیتی نظامی به نام مکوندی تلاش می‌کند با اعمال قدرت و اعلام حکومت نظامی، اهالی منطقه را کنترل کند.
اما مردم به‌تدریج در برابر رفتار او می‌ایستند.
اکبر عبدی، حسین سرشار، حمید جبلی، غلامحسین نقشینه و ثریا حکمت از بازیگران فیلم هستند.
فیلمبرداری را محمود کلاری انجام داده و موسیقی اثر ساخته ناصر چشم‌آذر است.
طنز و سیاست در «ای ایران»
«ای ایران» در کارنامه تقوایی موقعیت خاصی دارد.
فیلم به یک واقعه تاریخی نزدیک می‌شود، اما این کار را با لحنی طنزآمیز و در بخش‌هایی هجوآلود انجام می‌دهد.
شخصیت مکوندی نیز به جای یک چهره صرفاً سیاسی، در بسیاری از لحظات به شخصیتی گروتسک تبدیل می‌شود.
همین ترکیب طنز، سیاست و فضای بومی باعث شده فیلم در میان آثار تقوایی جایگاهی متفاوت داشته باشد.
«تنگسیر»؛ نادری و جهان چوبک
روز دوم نوبت «تنگسیر» امیر نادری است.
فیلم در سال ۱۳۵۲ ساخته شد و اقتباسی از رمان مشهور صادق چوبک است.
داستان درباره زائرمحمد، مردی از جنوب ایران است که پس از آنکه چند نفر سرمایه و دارایی‌اش را از او می‌گیرند، تصمیم می‌گیرد شخصاً حق خود را پس بگیرد.
بهروز وثوقی نقش زائرمحمد را بازی می‌کند.
عنایت‌الله بخشی، جعفر والی و پرویز فنی‌زاده نیز در ترکیب بازیگران حضور دارند.
یکی از نقاط عطف سینمای جنوب
«تنگسیر» از فیلم‌های مهم جریان متفاوت سینمای ایران در دهه ۱۳۵۰ است.
امیر نادری که خود در جنوب ایران رشد کرده بود، از فضا، جغرافیا و فرهنگ بومی جنوب به‌عنوان بخش جدایی‌ناپذیر داستان استفاده کرد.
در نتیجه، محیط در فیلم فقط پس‌زمینه نیست.
گرما، بندر، کوچه‌ها و مناسبات اجتماعی منطقه بخشی از درام را می‌سازند.
فیلم همچنین یکی از نقشهای شاخص کارنامه بهروز وثوقی را در خود دارد.
علی حاتمی و «ستارخان»
پنجشنبه ۱۹ شهریور «ستارخان» علی حاتمی نمایش داده می‌شود.
فیلم محصول سال ۱۳۵۱ است و حاتمی در آن به سراغ وقایع انقلاب مشروطه و شخصیت ستارخان رفت.
علی نصیریان، عزت‌الله انتظامی، محمدعلی کشاورز، عنایت‌الله بخشی، جلال پیشوایی و پرویز صیاد در این فیلم بازی کرده‌اند.
«ستارخان» یکی از نخستین تجربه‌های مهم حاتمی در بازسازی تاریخ معاصر ایران بود.
تاریخ به روایت حاتمی
حاتمی بعدها با آثاری مانند «سلطان صاحبقران»، «هزاردستان» و «کمال‌الملک» رابطه خود با تاریخ ایران را گسترده‌تر کرد.
اما «ستارخان» از نخستین نمونه‌های جدی این مسیر بود.
روایت تاریخی حاتمی البته همواره با بحث همراه بوده است.
او تاریخ را الزاماً به شکل یک بازسازی مستند و خط‌به‌خط روایت نمی‌کرد.
بلکه شخصیت‌ها، زبان و فضای تاریخی را به جهان سینمایی خودش منتقل می‌کرد.
همین رویکرد هنگام اکران «ستارخان» نیز با انتقادهایی درباره میزان وفاداری فیلم به تاریخ مواجه شد.
«هامون»؛ فیلمی که کالت شد
جمعه ۲۰ شهریور نوبت به یکی از شناخته‌شده‌ترین فیلم‌های داریوش مهرجویی می‌رسد.
«هامون» محصول سال ۱۳۶۸ است و خسرو شکیبایی و بیتا فرهی نقشهای اصلی آن را بازی می‌کنند.
شخصیت حمید هامون مردی تحصیل‌کرده و گرفتار بحران فکری و عاطفی است.
همسرش مهشید قصد جدایی دارد و همزمان زندگی فکری و حرفه‌ای او نیز از تعادل خارج شده است.
فیلم میان واقعیت، خاطره، کابوس و خیال حرکت می‌کند.
شکیبایی و تولد یک شخصیت ماندگار
بخش بزرگی از جایگاه «هامون» به بازی خسرو شکیبایی در نقش حمید هامون گره خورده است.
شخصیتی عصبی، سرگشته، عاشق، روشنفکر و گاه خودویرانگر که بعدها به یکی از شناخته‌شده‌ترین شخصیت‌های سینمای ایران تبدیل شد.
فیلم در زمان اکران نیز با استقبال قابل توجه مخاطبان روبه‌رو شد.
در سال‌های بعد، دیالوگ‌ها، شخصیت‌ها و موقعیت‌های آن میان مخاطبان تکرار شدند و «هامون» به نمونه‌ای کم‌تعداد از فیلم‌های کالت سینمای ایران تبدیل شد.
مهرجویی و بحران روشنفکر ایرانی
«هامون» را می‌توان یکی از فیلم‌های مهم مهرجویی درباره طبقه متوسط شهری و بحران روشنفکری دانست.
فیلم درباره فروپاشی یک ازدواج است، اما در همان حال از شک، ایمان، فلسفه، عشق و بحران هویت حرف می‌زند.
این لایه‌ها باعث شده‌اند فیلم بیش از سه دهه پس از ساخت همچنان موضوع بحث و بازخوانی باشد.
پایان برنامه با «پرده آخر»
در شنبه ۲۱ شهریور، روز ملی سینما، «پرده آخر» واروژ کریم‌مسیحی نمایش داده می‌شود.
فیلم محصول سال ۱۳۶۹ است و نخستین فیلم بلند سینمایی کریم‌مسیحی در مقام کارگردان بود.
داریوش ارجمند، فریماه فرجامی، سعید پورصمیمی، جمشید هاشم‌پور، حسین محجوب، نیکو خردمند و ماهایا پطروسیان از بازیگران فیلم هستند.
داستان با مرگ یکی از اعضای خاندان رفیع‌الملک آغاز می‌شود.
وراث برای پس‌گرفتن خانه‌ای که به همسر متوفی رسیده، نقشهای طراحی می‌کنند.
آنها نمایشی به راه می‌اندازند تا ثابت کنند زن دچار اختلال روانی شده است.
وقتی نمایش وارد زندگی می‌شود
یکی از ویژگی‌های اصلی «پرده آخر»، استفاده از مفهوم نمایش در نمایش است.
مرز میان واقعیت و اجرایی که شخصیت‌ها طراحی کرده‌اند به‌تدریج نامشخص می‌شود.
فضای گوتیک، نورپردازی، طراحی صحنه و موسیقی بابک بیات نیز بخشی از هویت فیلم را ساخته‌اند.
این ویژگی‌ها «پرده آخر» را به یکی از متفاوت‌ترین تولیدات سینمای ایران در آغاز دهه ۱۳۷۰ تبدیل کردند.
هشت سیمرغ برای فیلم اول
«پرده آخر» در نهمین جشنواره فیلم فجر یکی از موفق‌ترین فیلم‌های دوره خود بود.
اثر در رشته‌های متعدد نامزد شد و در نهایت هشت سیمرغ بلورین دریافت کرد.
یکی از آنها جایزه بهترین کارگردانی برای واروژ کریم‌مسیحی بود.
این موفقیت برای فیلم اول یک کارگردان اتفاقی کم‌سابقه محسوب می‌شد.
کریم‌مسیحی پس از آن سال‌ها فیلم بلند دیگری نساخت و سرانجام با «تردید» به کارگردانی بازگشت.
چرا نسخه مرمت‌شده اهمیت دارد؟
وجه مشترک پنج نمایش این هفته فقط شهرت فیلم‌ها نیست.
همه آنها با نسخه‌های اصلاح و مرمت‌شده نمایش داده خواهند شد.
نگهداری فیلم‌های قدیمی یکی از چالش‌های اصلی فیلمخانه‌ها در سراسر جهان است.
نسخه‌های ۱۶ و ۳۵ میلی‌متری بر پایه مواد شیمیایی ساخته شده‌اند و حتی در شرایط مناسب آرشیوی نیز در گذر زمان آسیب می‌بینند.
رنگ می‌تواند تغییر کند.
سطح تصویر خط و خش برمی‌دارد.
نگاتیو یا پوزیتیو ممکن است آسیب فیزیکی ببیند.
صدا نیز با افت کیفیت روبه‌رو می‌شود.
از سلولوئید تا فایل دیجیتال
فناوری دیجیتال مسیر تازه‌ای برای حفظ این آثار ایجاد کرده است.
در فرآیند مرمت، نسخه‌های موجود ابتدا با کیفیت بالا اسکن می‌شوند.
سپس متخصصان می‌توانند مشکلاتی مانند آسیب‌های تصویری، ناپایداری فریم‌ها، افت رنگ و برخی اختلالات صدا را اصلاح کنند.
هدف، ساختن یک فیلم تازه نیست.
بلکه تلاش می‌شود تصویر و صدای موجود تا حد ممکن به کیفیت قابل قبول و نزدیک به نسخه اصلی بازگردد.
نقش فیلمخانه ملی
فیلمخانه ملی ایران مسئولیت مهمی در نگهداری میراث تصویری سینمای کشور دارد.
در سال‌های گذشته پروژه‌های متعددی برای اسکن، اصلاح و مرمت آثار تاریخی انجام شده است.
بخشی از این نسخه‌ها در جشنواره‌ها، موزه سینما و برنامه‌های تخصصی دوباره روی پرده رفته‌اند.
«پرده آخر» برای نمونه، پیش‌تر نیز در سال ۱۳۹۸ در مجموعه فیلم‌های کلاسیک مرمت‌شده جشنواره جهانی فیلم فجر نمایش داده شده بود.
مرمت فقط مسئله کیفیت تصویر نیست
اهمیت این کار فراتر از بهترشدن وضوح تصویر است.
بخش مهمی از تاریخ سینمای ایران تنها روی نسخه‌های فیزیکی باقی مانده است.
اگر این مواد آسیب ببینند و نسخه جایگزین مناسبی وجود نداشته باشد، بخشی از حافظه تصویری کشور از بین می‌رود.
بنابراین دیجیتال‌سازی و مرمت را باید بخشی از حفاظت میراث سینمایی دانست.
این مسئله برای فیلم‌هایی که چند دهه از تولیدشان می‌گذرد اهمیت بیشتری دارد.
پنج فیلم از پنج دوره متفاوت
ترکیب برنامه موزه سینما نیز از این نظر جالب است.
«ستارخان» و «تنگسیر» نمایندگان سینمای پیش از انقلاب‌اند.
«ای ایران» به یکی از مهم‌ترین مقاطع سیاسی تاریخ معاصر می‌پردازد.
«هامون» تصویری از طبقه متوسط و بحران‌های فکری پایان دهه ۱۳۶۰ ارائه می‌کند.
و «پرده آخر» یکی از تجربه‌های متفاوت سینمای ژانری و فرم‌گرای آغاز دهه ۱۳۷۰ است.
به همین دلیل، این پنج فیلم در کنار یکدیگر فقط یک برنامه مرور آثار نیستند.
آنها پنج برش متفاوت از تاریخ و زبان سینمای ایران را روی یک پرده کنار هم می‌گذارند.
۲۱ شهریور با «پرده آخر»
برنامه از ۱۷ شهریور آغاز می‌شود و تا ۲۱ شهریور، روز ملی سینما ادامه دارد.
آخرین سانس به «پرده آخر» اختصاص یافته است.
موزه سینما هنوز در اطلاعیه منتشرشده درباره رایگان یا بلیت‌فروشی این نمایش‌ها توضیحی نداده است.
بنابراین علاقه‌مندان برای اطلاع از نحوه حضور باید اطلاعیه‌های تکمیلی موزه را دنبال کنند.
پنج فیلم، پنج فیلمساز و نزدیک به دو دهه از تاریخ سینمای ایران، طی پنج شب با نسخه‌های مرمت‌شده دوباره در سالن سینماتوگراف موزه سینما دیده خواهند شد.
.
Five Restored Iranian Classics Return to the Big Screen
Faranema reports that the Iran Cinema Museum will screen restored and corrected versions of five major Iranian films in the days leading up to National Cinema Day.
The program runs from September 8 through September 12, 2026, at the museum’s Cinematograph Hall in Tehran.
Screenings are scheduled daily between 6 p.m. and 8 p.m.
The Five-Film Program
The program begins on September 8 with Nasser Taghvai’s “Ey Iran.”
Amir Naderi’s “Tangsir” follows on September 9.
Ali Hatami’s “Sattar Khan” will screen on September 10.
Dariush Mehrjui’s “Hamoun” is scheduled for September 11.
The program concludes on Iran’s National Cinema Day, September 12, with Varuzh Karim-Masihi’s “The Last Act.”
“Ey Iran”
Nasser Taghvai’s 1989 film is set in the revolutionary period of 1979.
It follows a military officer who imposes increasingly absurd authoritarian measures on the people of Masouleh, eventually provoking resistance from the local community.
The film stars Akbar Abdi, Hossein Sarshar, Hamid Jebelli and Gholamhossein Naghshineh.
“Tangsir”
Amir Naderi’s 1973 drama is based on Sadegh Chubak’s celebrated novel.
Behrouz Vossoughi plays a wronged southern Iranian man who seeks revenge against those who have taken advantage of him.
The film remains one of the key works associated with Naderi’s early career and with cinematic representations of southern Iran.
“Sattar Khan”
Ali Hatami’s historical film, also released in 1973, revisits events surrounding Iran’s Constitutional Revolution.
The cast includes Ali Nasirian, Ezzatollah Entezami, Mohammad-Ali Keshavarz and Enayatollah Bakhshi.
The film was one of Hatami’s earliest major attempts to translate Iranian history into his highly stylized cinematic language.
“Hamoun”
Dariush Mehrjui’s “Hamoun,” produced in 1990, stars Khosrow Shakibaei and Bita Farahi.
The film follows an intellectual whose marriage and personal life are collapsing as he struggles with philosophical and emotional crises.
Over the following decades, “Hamoun” developed a devoted audience and became one of the relatively rare cult films of Iranian cinema.
Preserving Celluloid
The screenings also highlight the work of the National Film Archive of Iran.
Traditional 16mm and 35mm film materials are chemically vulnerable and inevitably deteriorate over time.
Digital restoration allows archives to scan surviving elements, repair visual damage, recover color information where possible and improve degraded sound.
The objective is not to redesign an old film, but to preserve as much of its original visual and sonic identity as surviving materials allow.
A Week of Iranian Film History
The five films span different periods and styles of Iranian cinema.
“Tangsir” and “Sattar Khan” represent important strands of pre-revolutionary filmmaking.
“Ey Iran” revisits the upheaval of 1979 through satire.
“Hamoun” reflects intellectual and emotional anxieties of post-war urban Iran.
“The Last Act” represents a stylized and unusually genre-driven approach to early-1990s Iranian cinema.
Together, the screenings turn the week leading up to National Cinema Day into a compact retrospective of several distinct chapters in Iranian film history.
