به گزارش فرانما، نخستین نشست از سلسله نشستهای بررسی چهار دهه سینمای دفاع مقدس جمعه ۲۸ شهریور ۱۴۰۴ با نمایش قسمت اول و دوم مستند «پردهخوانی سینمای جنگ» در موزه سینما برگزار شد. این برنامه به همت گروه سینمایی هنر و تجربه و با حضور آریان عطارپور کارگردان، فرزاد خشنودان پژوهشگر فیلم و جواد طوسی منتقد سینما شکل گرفت.
روایت مستند «پردهخوانی سینمای جنگ»
این مستند به کارگردانی آریان عطارپور به بررسی سینمای دفاع مقدس در دهههای ۶۰ و ۷۰ میپردازد. عطارپور در نشست گفت: «هدف ما نشان دادن تغییرات عظیم فرم و ریخت سینمای ایران پس از انقلاب بود. در دو تا سه سال نخست پس از انقلاب فیلم مهمی تولید نشد، اما بهتدریج گونهای تازه با عنوان سینمای دفاع مقدس متولد شد.»
فرزاد خشنودان نیز درباره روند پژوهش توضیح داد: «شش ماه مطالعه و بررسی منابع و فیلمها زمان برد. محدودیت در دسترسی به برخی متخصصان باعث شد بار روایت بیشتر بر دوش راوی اصلی بیفتد. نگاه ما بهعنوان نسلی پس از جنگ، تلاشی برای تحلیل ظرفیتهای سینمایی این پدیده بود.»
تحلیل جواد طوسی
جواد طوسی با اشاره به اهمیت گونه دفاع مقدس گفت: «پس از انقلاب، این ژانر موجودیت واقعی خود را پیدا کرد. جنگ هشتساله بستری فراهم آورد تا کارگردانانی چون رسول ملاقلیپور، ابراهیم حاتمیکیا، احمدرضا درویش، کمال تبریزی و جمال شورجه مستقیماً با فضای جبهه مواجه شوند و تصویری اولیه از ژانر جنگ ارائه دهند.»
او تأکید کرد: «سینمای جنگ ایران ویژگیهایی دارد که آن را از نمونههای مشابه در آمریکا یا فرانسه متمایز میکند. روایت در این سینما همواره در بستر یک مجموعه انسانی شکل میگیرد.»
طوسی درباره مستند «پردهخوانی سینمای جنگ» گفت: «این اثر نقاط قوت و ضعف پژوهشی دارد، اما نگاه منصفانهای به فیلمسازان گذشته ارائه میدهد. حتی در نقد آثار شاخصی چون بیضایی یا کیمیایی، داوری منصفانه و در چارچوب اثر صورت گرفته است.»
چالشها و ظرفیتهای امروز
این منتقد با اشاره به وضعیت کنونی سینمای دفاع مقدس افزود: «با وجود فرازوفرودها، فیلمسازان فرهنگساز جلوتر از سیاستگذاران حرکت کردهاند. آثاری چون فرزند خاک و ملکه ساخته محمدعلی باشهآهنگر نشان میدهد که نگاه انسانی حتی به شخصیتهای دشمن نیز در این سینما وجود دارد.»
او در عین حال از کمکاری سیاستگذاران فرهنگی و مشکلات بودجهای انتقاد کرد و گفت: «بسیاری از فیلمهای پرتره شهدا هنوز اکران عمومی نشدهاند. همچنین در بزنگاههایی مانند جنگ ۱۲ روزه، سینمای ما نتوانسته از ظرفیتهای خود برای بازنمایی تاریخ و فرهنگ بهدرستی استفاده کند.»
یادآوری محدودیتها در گذشته
در ادامه نشست، اُرُد عطارپور مستندساز، به محدودیتهای گذشته اشاره کرد و گفت: «فیلمهایی چون برزخیها ساخته ایرج قادری از پرده پایین کشیده شدند و باشو غریبه کوچک ساخته بهرام بیضایی سالها توقیف بود. حتی نوشتن درباره این اثر در برخی مجلات سینمایی ممنوع بود.»
این سخنان نشان داد که سینمای دفاع مقدس در کنار ظرفیتهای هنری و انسانی، همواره با چالشهای سیاسی و مدیریتی نیز روبهرو بوده است.
Four Decades of Sacred Defense Cinema Reviewed at Iran’s Cinema Museum
The first session of a series on four decades of Sacred Defense cinema was held at the Cinema Museum of Iran, featuring the screening of Pardehkhani-ye Cinema-ye Jang directed by Arian Attarpour. Film researcher Farzad Khoshnoudan and critic Javad Toosi discussed the evolution of war cinema in Iran since the 1980s. Toosi emphasized the unique human-centered qualities of Iranian war films compared to global counterparts, while Attarpour highlighted the transformation of Iranian cinema after the revolution. The session also recalled past restrictions on films such as Bashu, the Little Stranger and Barzakhiha.
