به گزارش فرانما، «شب ذبیحالله منصوری» با نمایش مستند «مشتزنی در رینگ ترجمه» برگزار میشود؛ مستندی که سراغ یکی از پرخوانندهترین و در عین حال بحثبرانگیزترین مترجمان معاصر ایران رفته و مرز میان ترجمه، بازنویسی و خلق دوباره متن را در کارنامه او بررسی میکند.
این برنامه از مجموعه شبهای بخارا، ساعت ۱۷ پنجشنبه ۵ شهریور ۱۴۰۵ در سالن سینماتوگراف موزه سینمای ایران برگزار خواهد شد.
در جریان این شب، مستند «مشتزنی در رینگ ترجمه» به کارگردانی حنیف شهپرراد و تهیهکنندگی آریان عطارپور روی پرده میرود.
فیلم پیشتر در بخش مستند بلند نوزدهمین جشنواره بینالمللی سینماحقیقت نمایش داده شده بود و طی ماههای اخیر نیز در چند برنامه سینمای مستند اکران شده است.
منصوری؛ مترجمی که هنوز محل بحث است
ذبیحالله منصوری با نام اصلی ذبیحالله حکیمالهی دشتی، روزنامهنگار، نویسنده و مترجمی بود که طی چند دهه فعالیت مطبوعاتی، آثار بسیاری را به فارسی برگرداند.
نام او برای چند نسل از کتابخوانان ایرانی با آثاری در حوزه رمان تاریخی، زندگینامه، ادبیات داستانی و روایتهای تاریخی گره خورده است.
با این حال، شیوه ترجمه منصوری از همان دوران فعالیتش محل بحث بود. او در برخی آثار به ترجمه مستقیم متن اصلی محدود نمیماند و بخشهایی را گسترش میداد، بازنویسی میکرد یا اطلاعات دیگری به متن اضافه میکرد.
همین ویژگی، تصویری دوگانه از او ساخته است. گروهی نقش منصوری را در کتابخوان کردن مخاطبان و عمومی کردن ادبیات ترجمه مهم میدانند. در مقابل، منتقدانش این شیوه را با معیارهای حرفهای ترجمه ناسازگار ارزیابی کردهاند.
مستندی بدون حکم نهایی
«مشتزنی در رینگ ترجمه» نیز از همین دوگانگی برای ساخت پرتره خود از منصوری استفاده میکند.
فیلم تلاش دارد بدون تبدیل کردن شخصیت اصلی به یک قهرمان بینقص یا متهم کردن یکطرفه او، مناقشه قدیمی درباره شیوه کار منصوری را دوباره بررسی کند.
ساختار مستند بر پایه اسناد، گفتوگوها و بازسازیهایی از زندگی این مترجم شکل گرفته است. بخشی از پژوهش فیلم نیز از کتاب «دیدار با ذبیحالله منصوری» نوشته اسماعیل جمشیدی بهره میبرد؛ کتابی مبتنی بر گفتوگوهای جمشیدی با منصوری در مقاطع مختلف زندگی او.
این رویکرد باعث شده فیلم علاوه بر زندگی شخصی منصوری، بخشی از تاریخ مطبوعات، نشر و ترجمه معاصر ایران را نیز مرور کند.
رضا بهبودی در نقش ذبیحالله منصوری
در بخشهای بازسازیشده مستند، رضا بهبودی در نقش ذبیحالله منصوری مقابل دوربین رفته است.
همچنین امین قنبری در بازسازی شخصیت اسماعیل جمشیدی حضور دارد.
در کنار این بخشها، تعدادی از چهرههای شناختهشده ادبی و مطبوعاتی نیز درباره منصوری و میراث او صحبت میکنند.
اسماعیل جمشیدی، مسعود بهنود، محمد بلوری، رضا یکرنگیان، علی صلحجو، اسدالله امرایی و علی دهباشی از جمله افرادی هستند که دیدگاههایشان در مستند مورد استفاده قرار گرفته است.
به همین دلیل، فیلم صرفاً زندگینامهای خطی درباره یک مترجم نیست و تلاش میکند روایتهای موافق و منتقد درباره منصوری را کنار یکدیگر قرار دهد.
چرا «مشتزنی در رینگ ترجمه»؟
عنوان فیلم نیز به یکی از بخشهای کمتر شناختهشده زندگی منصوری اشاره دارد.
منصوری از سابقه خود در مشتزنی سخن گفته بود و روایتهایی درباره فعالیت او در بوکس وجود دارد. سازندگان مستند این موضوع را به استعارهای برای موقعیت او در تاریخ ترجمه ایران تبدیل کردهاند؛ مترجمی که سالها در مرکز یک جدال ادبی و فرهنگی قرار داشت.
در نتیجه، «رینگ ترجمه» در عنوان فیلم تنها اشارهای به ورزش نیست، بلکه به کشمکش مداوم میان طرفداران و منتقدان منصوری نیز اشاره دارد.
از سینماحقیقت تا موزه سینما
«مشتزنی در رینگ ترجمه» نخستین بار در نوزدهمین جشنواره بینالمللی فیلم مستند ایران، سینماحقیقت در بخش مستند بلند به نمایش درآمد.
پس از جشنواره نیز نمایش فیلم ادامه پیدا کرد. این مستند همین هفته در برنامه «پاتوق مستند» مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی نیز روی پرده رفت.
اکنون نمایش فیلم در «شب ذبیحالله منصوری» فرصتی است تا مستند در بستری متفاوت و در پیوند مستقیم با تاریخ ادبیات و ترجمه معاصر ایران دیده شود.
برنامه ساعت ۱۷ پنجشنبه ۵ شهریور در سالن سینماتوگراف موزه سینمای ایران برگزار میشود.
A Night for Zabih-Allah Mansouri With “Boxing in the Translation Ring”
Faranema reports that a special event dedicated to Zabih-Allah Mansouri will feature a screening of the documentary “Boxing in the Translation Ring,” a film examining the life, career and enduring controversies surrounding one of Iran’s most widely read translators and journalists.
The event, organized as part of the Bukhara Nights series, is scheduled for Thursday, August 27, 2026, at 5 p.m. at the Cinematograph Hall of the Cinema Museum of Iran.
“Boxing in the Translation Ring” is directed by Hanif Shahparrad and produced by Arian Attarpour.
The documentary previously screened in the feature-length documentary competition of the 19th Cinema Verite International Documentary Film Festival and has since appeared in several documentary screening programs.
A Translator Who Still Inspires Debate
Zabih-Allah Mansouri, whose full name was Zabih-Allah Hakim-Elahi Dashti, was a prolific Iranian journalist, writer and translator.
For several generations of Iranian readers, his name became closely associated with historical novels, biographies, popular literature and translated works.
However, Mansouri’s approach to translation has remained controversial.
Rather than consistently producing literal or close translations, he was known in some works to expand, rewrite or add material to the original text.
That method created two sharply different views of his legacy.
Supporters have emphasized his enormous popularity and his contribution to encouraging generations of Iranians to read books. Critics, meanwhile, have questioned whether many of his works can be considered translations in the conventional professional sense.
A Documentary Without a Final Verdict
“Boxing in the Translation Ring” builds its portrait of Mansouri around this contradiction.
Instead of presenting him either as an unquestioned cultural hero or as a figure to be condemned, the documentary examines the long-running debate surrounding his methods.
The film combines archival research, interviews and dramatized sequences.
Part of its research is connected to “Meeting Zabih-Allah Mansouri,” a book by journalist Esmail Jamshidi based on interviews he conducted with Mansouri at different periods of the translator’s life.
The documentary therefore also functions as a window into the history of Iranian journalism, publishing and translation.
Reza Behbudi as Mansouri
Actor Reza Behbudi portrays Zabih-Allah Mansouri in the documentary’s dramatized sequences.
Amin Ghanbari also appears in scenes recreating journalist Esmail Jamshidi.
A number of literary and media figures contribute to the film’s examination of Mansouri.
They include Esmail Jamshidi, Masoud Behnoud, Mohammad Bolouri, Reza Yekrangian, Ali Solhjoo, Asadollah Amraei and Ali Dehbashi.
Their different perspectives allow the documentary to move beyond a conventional biographical portrait.
Why “Boxing in the Translation Ring”?
The film’s title refers in part to Mansouri’s connection to boxing.
Accounts of his life include his claims and experiences related to the sport. The filmmakers use this detail as a metaphor for Mansouri’s position in Iranian cultural history.
In that sense, the “translation ring” represents not only boxing but also the decades-long intellectual contest surrounding his work.
From Cinema Verite to the Cinema Museum
“Boxing in the Translation Ring” first reached a major festival audience at the 19th Cinema Verite International Documentary Film Festival, where it competed in the feature documentary section.
The film has continued to screen at documentary events since the festival.
Its screening at the Cinema Museum of Iran now places the documentary within a broader cultural discussion about Mansouri’s legacy, Iranian publishing and the history of translation.
The event will take place at 5 p.m. on Thursday, August 27, 2026, at the Cinematograph Hall of the Cinema Museum of Iran.
