نسخه اصلاح و مرمت‌شده فیلم ماندگار «هامون» ساخته داریوش مهرجویی، شامگاه جمعه ۲۰ شهریورماه و در آستانه روز ملی سینما با حضور سعید عقیقی منتقد برجسته سینمای ایران، در سالن «فردوس» موزه سینمای ایران به نمایش درآمد؛ نمایشی که با استقبال گسترده علاقه‌مندان همراه شد و بسیاری از تماشاگران به دلیل ازدحام، ایستاده فیلم را تماشا کردند.
این برنامه بخشی از مجموعه نمایش‌های ویژه موزه سینما برای مرور آثار شاخص و مرمت‌شده تاریخ سینمای ایران است که با همکاری فیلمخانه ملی ایران برگزار می‌شود.
آغاز نشست؛ چهارمین شب مرور آثار شاخص سینمای ایران
در ابتدای نشست، بهناز شیربانی مجری برنامه ضمن خوش‌آمدگویی به حاضران گفت: «امشب چهارمین شبی است که یکی از فیلم‌های مطرح سینمای ایران را می‌بینیم و این شب به نام داریوش مهرجویی و فیلم تحسین‌شده هامون نام‌گذاری شده است.»
او با اشاره به استقبال گسترده مخاطبان افزود که بسیاری از تماشاگران برای چندمین بار قصد تماشای این فیلم را دارند.
سعید عقیقی: نخستین مواجهه با «هامون» در اتاق تدوین
سعید عقیقی در آغاز سخنان خود، نخستین مواجهه‌اش با «هامون» را در اتاق تدوین حسن حسن‌دوست روایت کرد؛ زمانی که او به‌عنوان منتقد جوان مجله «فیلم» وارد اتاق مونتاژ شد و حسن‌دوست بخش‌هایی از فیلم را برایش نمایش داد.
عقیقی گفت: «مهرجویی دوست نداشت کسی سر تدوین فیلم حاضر شود. اولین نمایش «هامون» در جشنواره فجر و سپس در سینما آفریقا کاملاً شوکه‌کننده بود.»
او همچنین به مراودات خود با مهرجویی در فاصله ساخت فیلم‌های «لیلا» تا «درخت گلابی» اشاره کرد و از تأثیر عمیق فقدان مهرجویی سخن گفت.
«حمید هامون، همان داریوش مهرجویی است»
عقیقی در بخش مهمی از سخنانش تأکید کرد که حمید هامون، شخصیت اصلی فیلم، بازتاب مستقیم شخصیت داریوش مهرجویی است. او گفت:
- «مهرجویی همیشه می‌گفت: هامون، خود منم!»
- «تمام کت‌وشلوار و پیراهن خسرو شکیبایی در فیلم، لباس‌های خود مهرجویی بود.»
- «نقاشی‌های شخصیت مهشید را خود مهرجویی کشیده بود.»
این منتقد افزود که «هامون» سرشار از ارجاعات مستقیم به زندگی، دغدغه‌ها و جهان‌بینی مهرجویی است و حضور مولف در اثر کاملاً قابل مشاهده است.
منابع الهام «هامون»؛ از «هرتزوگ» تا «هشت و نیم»
عقیقی با اشاره به طرح اولیه «هامون» که از سال ۱۳۵۵ در ذهن مهرجویی شکل گرفته بود، گفت:
- بخشی از ایده‌های فیلم از رمان «هرتزوگ» اثر سال بلو گرفته شده است؛ از جمله ایده تفنگ و شلیک.
- شخصیت حمید هامون ترکیبی از:
- روشنفکر دهه ۴۰
- جهان‌بینی صادق هدایت در «بوف کور»
- کاراکتر گوییلو در «هشت و نیم» فلینی
او همچنین به الگوی مریدی و مرادی در فرهنگ ایرانی اشاره کرد و گفت که شخصیت علی عابدینی در فیلم، نقش مرشد حمید هامون را دارد.
انرژی «هامون»؛ از دل زندگی مهرجویی
عقیقی با اشاره به تجربه تماشای چندباره فیلم در سال‌های مختلف گفت: «انرژی فیلم از آگاهی فلسفی مهرجویی می‌آید، اما مهم‌تر از آن، از دل انسانی می‌آید که دو دستی به فیلم و شخصیتش چسبیده است. مهرجویی از بیرون نگاه نکرده؛ هامون، خود اوست.»
او افزود که تماشاگران دهه ۷۰ شمسی بدون مشکل با ساختار پیچیده فیلم همراه شدند و این همراهی نشان‌دهنده پیشرو بودن فیلمنامه و تدوین «هامون» است.
پایان نشست؛ بازگشت به جمله نخست
عقیقی در پایان گفت: «اگر خسرو شکیبایی همه زندگی‌اش را برای بازی در این نقش نمی‌گذاشت، باید چه می‌کرد؟ حمید هامون شاه‌نقش یک فیلم است؛ نقشی که از کابوس تا رویا و از واقعیت تا بحران‌های اجتماعی در نوسان است. و من به جمله اولم برمی‌گردم: حمید هامون، همان داریوش مهرجویی است؛ با این تفاوت که آخرش بدون دست علی عابدینی تمام شد.»
«هامون»؛ فیلمی ماندگار از سینمای ایران
«هامون» محصول سال ۱۳۶۸ است و خسرو شکیبایی، بیتا فرهی و عزت‌الله انتظامی در آن ایفای نقش کرده‌اند. این فیلم یکی از آثار شاخص سینمای ایران است که همچنان در حافظه جمعی مخاطبان جایگاه ویژه‌ای دارد.
.
“Hamid Hamoon Is Daryush Mehrjui Himself”: Restored Version of ‘Hamoon’ Screened at the Cinema Museum
According to Faranema, the restored and remastered version of Hamoun (1989), directed by Daryush Mehrjui, was screened on Friday, September 10, at the Cinema Museum of Iran, with film critic Saeed Aghighi in attendance. The screening was part of the museum’s special program for National Cinema Day.
Aghighi’s Key Statement
Aghighi emphasized: “Hamid Hamoon is Daryush Mehrjui himself.”
He explained that:
- Mehrjui often said privately: “Hamoon is me.”
- All costumes worn by actor Khosrow Shakibai belonged to Mehrjui.
- The paintings attributed to Mahshid in the film were created by Mehrjui himself.
Aghighi also discussed the film’s inspirations, including Saul Bellow’s ‘Herzog’ and Federico Fellini’s ‘8½’, and highlighted the philosophical and autobiographical layers embedded in the film.
