کامیار معصومی | فیلم «شطرنج باد» ساخته و نوشتهی محمدرضا اصلانی، محصول سال ۱۳۵۵ خورشیدی، پس از سالها فراموشی و توقیف، با مرمت بنیاد فیلم مارتین اسکورسیزی و سینماتک بولونیا دوباره به نمایش درآمد و این بار با استقبال گسترده مخاطبان در ایران و جهان مواجه شد.
داستان و فضای فیلم
«شطرنج باد» روایت فروپاشی یک خانواده اشرافی در اواخر دوره قاجار است. شخصیت اصلی، خانم کوچک، زنی ضعیف و افلیج است که در محاصره توطئههای پدرخوانده و عموزادههایش برای تصاحب اموال قرار دارد. تنها یاور او در این کشمکش، کنیزک خانه است.
اصلانی با بهرهگیری از فضای خانه، صحنهآرایی دقیق و فیلمبرداری چشمنواز، فضایی گوتیک و رازآلود خلق کرده است. نماهای بسته و نمادگرایی پررنگ اثر، شخصیتها را به نمایندگان طبقات مختلف جامعه بدل میکند.
واکنشها و توقیف
این فیلم پیشرو در زمان خود، هرگز امکان اکران عمومی نیافت و در دو نمایش محدود با واکنشهای منفی منتقدان و تماشاگران مواجه شد. بسیاری آن را اثری روشنفکرانه، مبهم و تحت تأثیر سینمای اروپا دانستند. کنایههای دینی و بازنمایی زنانگی در فیلم، که در صحنهای به اروتیسم همجنسخواهانه منجر میشود، برای زمان خود هنجارشکنانه بود و همین امر به توقیف آن انجامید.
کشف و مرمت
راشهای فیلم برای سالها گم شده بودند تا اینکه در سال ۱۳۹۲ توسط پسر اصلانی در یک عتیقهفروشی پیدا شدند. هفت سال بعد، نسخه مرمتشده فیلم با حمایت بنیاد اسکورسیزی و سینماتک بولونیا عرضه شد و ارزشهای هنری آن مورد توجه جهانی قرار گرفت.
Chess of the Wind: Restored Iranian Classic by Mohammad Reza Aslani
Mohammad Reza Aslani’s 1976 film Chess of the Wind, long banned and lost, was rediscovered in 2013 and restored by Martin Scorsese’s Film Foundation and Cineteca di Bologna. The film, depicting the collapse of an aristocratic family in Qajar Iran, is now celebrated worldwide.
